Ustawa o Sądzie Najwyższym sprzeczna z prawem Unii. „Symboliczny, historyczny wyrok”

Udostępnij

Absolwentka lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie Warszawskim oraz College of Europe. Zdobywała doświadczenie m.in. w Komisji Europejskiej i na Uniwersytecie Narodów…

Więcej

"Ustawa o Sądzie Najwyższym była sprzeczna z prawem Unii" - orzekł 24 czerwca Trybunał Sprawiedliwości UE. Zdaniem TSUE przepisy skracające sędziom SN czas orzekania w trakcie trwania kadencji naruszały zasadę ich nieusuwalności i niezawisłości. Trybunał ma wątpliwości co do rzeczywistych celów reformy sądownictwa PiS. Wkrótce wyda kolejne orzeczenia



„To symboliczny, historyczny wyrok. Pierwszy dotyczący polskiej praworządności i naruszeń w systemie wymiaru sprawiedliwości wprowadzonych przez obecną władzę” – mówi mec. Michał Wawrykiewicz ze stowarzyszenia Wolne Sądy.

 

W poniedziałek 24 czerwca Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym z 8 grudnia 2017 roku były sprzeczne z prawem UE, bo naruszały zasadę nieusuwalności i niezawisłości sędziów.

 

W trakcie pełnienia urzędu sędziom skrócono kadencję, siłą przenosząc w stan spoczynku tych, którzy ukończyli 65. rok życia. Przed „reformą” PiS ich wiek emerytalny wynosił 70 lat.

 

Trybunał podkreślił, że jeżeli Polska chce reformować sądownictwo to musi uważać, by w reformach nie naruszyć unijnych wartości, Karty Praw Podstawowych i traktatów – zwłaszcza art. 19 (1) TUE, który obliguje państwa członkowskie do zapewnienia „skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii”.

 

Zdaniem TSUE ochrona ta może być skuteczna tylko wówczas, gdy sądy, w tym polski Sąd Najwyższy, są całkowicie niezależne, a sędziowie wolni i niezawiśli.

 

„Wolność sędziów od wszelkiego rodzaju ingerencji lub nacisków z zewnątrz wymaga określonych gwarancji, takich jak nieusuwalność, chroniących osoby, którym powierzono zadanie sądzenia. Zasada nieusuwalności wymaga w szczególności, by sędziowie mogli sprawować urząd do momentu ukończenia obowiązkowego wieku przejścia w stan spoczynku lub upływu kadencji sprawowania danej funkcji” – piszą sędziowie TSUE w uzasadnieniu wyroku.

 

Dzisiejsze orzeczenie to nie ostatnie, w którym Trybunał odniesie się do destrukcji rządów prawa w Polsce pod rządami PiS. Już 27 czerwca rzecznik generalny TSUE wyda opinię na temat Krajowej Rady Sądownictwa i Izby Dyscyplinarnej SN.

 

„Kolejne wyroki będą obejmować kolejne zakresy zniszczonej praworządności polskiej” – podkreśla mec. Wawrykiewicz.

 

Odrzucone argumenty

Trybunał odrzucił argumenty polskiego rządu, który tłumaczył, że chciał jedynie dostosować wiek przejścia w stan spoczynku sędziów SN do wieku emerytalnego obowiązującego wszystkich pracowników w Polsce. I „zoptymalizować strukturę wiekową kadr tego sądu”.

 

„Wprowadzenie nowego mechanizmu zezwalającego Prezydentowi RP na decydowanie w sposób dyskrecjonalny o przedłużeniu tak skróconej czynnej służby sędziego oraz fakt, że rozpatrywane przepisy objęły blisko jedną trzecią urzędujących sędziów tego sądu, w tym Pierwszą Prezes SN, której sześcioletnia kadencja, zagwarantowana w Konstytucji, także została skrócona, mogą wzbudzać poważne wątpliwości co do rzeczywistych celów tej reformy”

 

– piszą sędziowie TSUE.

 

„Przepisy te nie wydają się ani właściwe dla osiągnięcia wskazywanych przez Polskę celów, ani proporcjonalne” – dodają.

 

Trybunał podkreślił też, że gwarancje niezawisłości i bezstronności sędziów wymagają, aby dany organ wykonywał swoje zadania w pełni autonomicznie. Musi być chroniony „przed ingerencją lub naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia”.

 

Zapobiec powtórkom

Pod koniec 2018 roku pod presją ze strony TSUE polski rząd ostatecznie wycofał się z części zmian. Siódma nowelizacja ustawy o SN z 21 listopada 2018 przywróciła do orzekania sędziów, których zmuszono do wcześniejszej emerytury.

 

Nowela weszła w życie 1 stycznia 2019 roku, ale Komisja Europejska zdecydowała, że nie wycofa skargi z Trybunału. Wyrok dotyczy bowiem stanu prawnego na dzień skargi KE (14 września 2018), a nie stanu obecnego.

 

„Ten wyrok musiał zostać wydany, bo nie było żadnej pewności, że rządzący w Polsce nie dokonają kolejnych nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym i nie przywrócą stanu naruszenia traktatów” – tłumaczy w rozmowie z OKO.press mec. Wawrykiewicz.

 

„Zresztą wiceminister Wójcik w momencie, kiedy zostało wydane zabezpieczenie Trybunału w październiku 2018 roku, powiedział, że nie widzi problemu, żeby zrobić jeszcze nawet kilkanaście nowelizacji ustawy o SN. To oddaje istotę zagrożenia – pozostawienie tej sprawy bez wyroku groziłoby powtórką” – dodaje.

 

Porządek prawny całej UE

Wyrok TSUE będzie też miał kluczowe znaczenia dla porządku prawnego w Unii Europejskiej.

 

„Ten wyrok ma znaczenie systemowe dla całej przestrzeni prawnej w UE. TSUE nakreśla w nim wyraźnie dystynkcję pomiędzy władzą sądowniczą, a władzą wykonawczą i ustawodawczą. Mówi, że władza wykonawcza i ustawodawcza nie mogą ingerować w niezależność sądownictwa. I nie mogą naruszać jednej z podstawowych zasad UE, czyli zasady skutecznej ochrony sądowej” – tłumaczy Wawrykiewicz.

 

„Dlatego ten wyrok był potrzebny, aby ustanowić pewien standard – nie tylko dla Polski, ale dla całej Unii. Wyraźnie wskazuje, że zasada nieusuwalności sędziów jest jednym z priorytetów funkcjonowania UE i nie można wkraczać władzą polityczną w zakres funkcjonowania sądownictwa” – podkreśla.

 

Kolejne sprawy w TSUE

Dzisiejszy wyrok symbolicznie zamyka batalię o czystkę w Sądzie Najwyższym. Ale to nie koniec walki o przywrócenie w Polsce rządów prawa. Na wokandzie TSUE jest szeroka paleta spraw obejmujących poszczególne elementy destrukcji polskiego wymiaru sprawiedliwości.

 

„Dzisiejsze orzeczenie jest pierwszym z kilku wyroków, które będą wydane przez Trybunał w odniesieniu do naruszeń polskiej praworządności. Już za trzy dni poznamy opinię rzecznika generalnego w kolejnej, niezwykle ważnej sprawie – dotyczącej konstrukcji Krajowej Rady Sądownictwa i Izby Dyscyplinarnej SN” – przypomina Michał Wawrykiewicz.

 

„Na jesieni rzecznik wyda też opinię w sprawie nowego systemu dyscyplinowania sędziów” – dodaje.

 

Postanowienia te dotyczyć będą pytań prejudycjalnych zadanych Trybunałowi przez polskie sądy. Oprócz nich TSUE rozstrzygnie o sprawach zgłoszonych przez Komisję w ramach procedury naruszeniowej z art. 258 TFUE. Dotyczą przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych i nowego systemu dyscyplinarnego dla sędziów.

 

„Kolejne wyroki będą obejmować kolejne zakresy zniszczonej praworządności polskiej. To przede wszystkim konstrukcja KRS i sposób desygnowania sędziów na stanowiska. Oraz dyscyplinowanie sędziów, czyli pozbywanie się przez władzę sędziów »niewygodnych«. W mojej ocenie są to dwa fundamentalne zagadnienia w procesie destrukcji wymiaru sprawiedliwości w Polsce” – tłumaczy Wawrykiewicz.

 

„Jak poznamy stanowisko  Trybunału we wszystkich tych sprawach, to będzie to podstawa do przywracania praworządności w Polsce. Do odbudowywania niezależnego sądownictwa takiego, jakie jest nakreślone w polskiej Konstytucji, oraz takiego, którego wymagają kryteria zapisane w traktatach europejskich” – mówi Wawrykiewicz.

 

Zgodne z opinią rzecznika

Dzisiejszy wyrok TSUE jest zgodny z opinią rzecznika generalnego TSUE prof. Jewgienija Tanczewa, którą poznaliśmy w kwietniu. Opinie rzeczników mają funkcję doradczą i zapadają zwykle na kilka tygodni przed ostatecznym orzeczeniem Trybunału. Choć nie są wiążące, Trybunał bardzo często uwzględnia je w swoich wyrokach.

 

Jak pisaliśmy prof. Tanczew uznał przepisy starej ustawy o SN za niezgodne z unijnym prawem. W jego opinii naruszały bowiem zasadę nieusuwalności sędziowskiej zapisaną w art. 19 (1) Traktatu o Unii Europejskiej. A także zaufanie publiczne.

 

Rzecznik odpierał argumenty polskiego rządu. Strona polska wielokrotnie powtarzała, że podobne przepisy z powodzeniem obowiązują w innych państwach członkowskich. Zdaniem Tanczewa

 

„systemy innych państw członkowskich nie są porównywalne z sytuacją w Polsce, ponieważ obowiązują w innym kontekście prawnym, politycznym i społecznym, a w każdym razie nie mają żadnego przełożenia na niewypełnienie przez Polskę jej zobowiązań”.

 

Kontestowane przepisy

Rewolucja w Sądzie Najwyższym, którą chciał przeprowadzić PiS, od początku budziła zdecydowany sprzeciw krajowych ekspertów prawnych, opinii publicznej oraz instytucji międzynarodowych. Krytycznie o polskich „reformach” pisały m.in. Komisja Wenecka Rady Europy i Komisja Europejska, która 20 grudnia 2017 roku po raz pierwszy w historii uruchomiła procedurę z art. 7 Traktatu o UE.

 

Bo pod pretekstem dostosowania wieku emerytalnego sędziów SN do powszechnie obowiązującego w Polsce poziomu, rząd PiS próbował skrócić kadencję „starych” kadr SN.

 

Ustawa weszła w życie w kwietniu 2018 roku, ale sędziowie, którzy ukończyli 65. rok życia mieli odejść 4 lipca. Mogli też ubiegać się u Prezydenta o pozostawienie ich na stanowiskach. Część złożyła stosowne deklaracje, inni w całości zbojkotowali nowe przepisy. Wśród tych drugich była Pierwsza Prezes SN prof. Małgorzata Gersdorf, której 6-letnia kadencja zapisana jest w art. 183 Konstytucji.

 

Prawnicze autorytety wskazywały na naruszenie niezawisłości sędziowskiej i zasady nieusuwalności sędziów.

 

Choć rząd kilkakrotnie nowelizował ustawę o SN na przełomie 2018 roku, nie rezygnował z pomysłu przenoszenia sędziów w stan spoczynku wbrew ich woli. W lipcu 2018 Komisja wszczęła więc wobec Polski procedurę naruszeniową z art. 258 TFUE.

 

Poprawy nie było, więc we wrześniu 2018 roku skarga KE trafiła do Luksemburga. W październiku Trybunał postanowił o zastosowaniu tzw. środka tymczasowego – nakazał Polsce przywrócić sędziów do orzekania do czasu wydania ostatecznego wyroku. Pod koniec roku rząd PiS skapitulował – w ramach realizowania postanowienia TSUE po raz kolejny znowelizował ustawę o SN i przywrócił sędziów do orzekania.



Autor


Absolwentka lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie Warszawskim oraz College of Europe. Zdobywała doświadczenie m.in. w Komisji Europejskiej i na Uniwersytecie Narodów…


Więcej

Opublikowany

24 czerwca 2019





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

16.10.2019

RPO nie dla PiS. Kaczyński będzie potrzebował zgody Senatu, by wybrać następcę Bodnara

10.10.2019

Niezależni sędziowie zawiadamiają prokuraturę. „W Ministerstwie Sprawiedliwości działała grupa przestępcza”

03.10.2019

Sędzia Markiewicz pozywa Ziobrę za aferę hejterską. „Minister ponosi pełną odpowiedzialność”

23.09.2019

Przez „dobrą zmianę” w prokuraturze jest 3 razy więcej zaległych śledztw. Trwają ponad 5 lat [WYWIAD]

18.09.2019

Ziobro: Zabraliśmy przestępcom 1,4 mld zł i za to opłacimy wyprawki dla dzieci. To tak nie działa

07.09.2019

Ziobro atakuje holenderskiego ministra: krytykował nas za „całokształt”, jak w PRL. Tak, i miał rację

04.09.2019

Iustitia: Rzecznicy dyscyplinarni Schab, Lasota i Radzik łamią przepisy, sędziowie powinni ich bojkotować

27.08.2019

Gersdorf apeluje do neo-KRS: „Wstrzymajcie się z powołaniami nowych sędziów SN, nie pogłębiajcie chaosu”

26.08.2019

PiS zasłania się Konstytucją: Minister sprawiedliwości musi być Prokuratorem Generalnym. Nie musi

22.08.2019

Sędzia Jakub Iwaniec, wulgarny hejter od Piebiaka i Ziobry, jako kibic pił i lżył

22.08.2019

Markiewicz: Znałem Piebiaka, to co zrobił nie mieści mi się w głowie

21.08.2019

Przyłębska: „Trybunał Konstytucyjny orzeka normalnie”. Do normalności mu bardzo daleko

28.07.2019

Pieniądze z budżetu UE tylko przy poszanowaniu praworządności? Chcą tego fińska prezydencja i KE

15.07.2019

Tymczasowe aresztowanie w Polsce może trwać nawet kilka lat. Trybunał Konstytucyjny nie widzi problemu

10.07.2019

Prześladowani sędziowie i prokuratorzy solidaryzują się przeciw szykanom Ziobry [RAPORT „IUSTITII”]

03.07.2019

Sędziowie w całej Polsce odmawiają współpracy z nową KRS. Prof. Łętowska: „To nie bojkot, to przezorność”

28.06.2019

Kodeks karny jedzie do TK. Duda przerzuca odpowiedzialność na Trybunał Julii Przyłębskiej

26.06.2019

Kontrola w TK, autopoprawki i konsultacje po fakcie. Rząd próbuje łatać dziurawy kodeks karny Ziobry

20.06.2019

Wybrany przez PiS szef KRS krytykuje zmiany w kodeksie karnym. Nowela Ziobry trafi do Julii Przyłębskiej?

17.06.2019

Ziobro się wycofuje. Nie będzie pozwu za krytykę nowelizacji kodeksu karnego



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200