Przeciwdziałanie torturom i wykonywanie kar

Udostępnij

zastępczyni RPO. Jest prawniczką i działaczką społeczną z niezwykle bogatym dorobkiem w zakresie wdrażania europejskich standardów prawnych do prawa polskiego,…

Więcej

Roczny raport Rzecznika Praw Obywatelskich jest obrazem pozytywnych i negatywnych zmian, które dokonują się w dziedzinie ochrony praw człowieka w Polsce. Obraz ten odnosimy do światowych i europejskich standardów przyjmowanych przez organizacje stojące na straży praw jednostki. Akceptując zobowiązania międzynarodowe każde państwo deklaruje ich respektowanie w prawie i praktyce funkcjonowania wszystkich instytucji.



Szczególne znaczenie mają regulacje międzynarodowe dotyczące przeciwdziałania torturom. Konwencja ONZ w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania nakłada na państwa – strony obowiązki podjęcia skutecznych środków ustawodawczych, administracyjnych, sądowych zapobiegających stosowaniu tortur.

 

Konwencja definiuje określenie „tortury”, dzięki czemu powstaje wspólna przestrzeń pojęciowa i obiektywna podstawa odniesienia, kwalifikująca określone działania jako tortury.

 

Zakaz tortur wyrażony został expressis verbis w art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, stanowiącym, iż „nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.

 

Przyjęcie przez państwo zobowiązań międzynarodowych nie oznacza ich automatycznego wdrożenia do prawa i praktyki instytucji państwa.

 

Dlatego tak ważne są działania podejmowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich, polegające na zapobieganiu torturom oraz na ocenie sposobu wykonywania kar.

 

Tortury i poniżające traktowanie stanowią częstą praktykę postępowania w państwach, w których zawodzą mechanizmy prewencji. Dziesiątki takich przypadków zostało zidentyfikowanych w Europie w ciągu ponad 420 wizytacji Europejskiego Komitetu do spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT).

 

Powszechność tego zjawiska, zwłaszcza na etapie zatrzymania i tymczasowego aresztowania wymaga stanowczych działań podejmowanych na poziomie krajowym jak i międzynarodowym.

 

Komitet zwraca szczególną uwagę na konieczność przyjmowania pozytywnych środków zapobiegania torturom, do których zalicza w pierwszym rzędzie: dostęp zatrzymanego do pomocy prawnej i medycznej oraz możliwość poinformowania o zatrzymaniu.

 

Fundamentem budowania kultury państwa bez tortur jest prewencja. Prewencja to szeroko zakreślone działania edukacyjne oraz skuteczny monitoring w miejscach detencji.

 

To również odpowiednie działania Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (dalej: KMPT), który w myśl Protokołu Fakultatywnego do Konwencji w sprawie Zakazu Stosowania Tortur oraz Innego Okrutnego, Nieludzkiego lub Poniżającego Traktowania albo Karania jest niezależnym mechanizmem powołanym do regularnych wizytacji miejsc detencji, formułowania rekomendacji adresowanych do odnośnych władz oraz przedstawiania uwag i propozycji dotyczących projektowanych przepisów prawa.

 

Znaczenie wizytacji KMPT polega na ocenie sytuacji w wizytowanych miejscach, wskazywaniu obszarów wymagających poprawy, zarówno w odniesieniu do problemów indywidualnych jak i systemowych oraz na przedstawianiu uwag do projektów aktów prawnych.

 

Zalecenia KMPT mają również na celu upowszechnianie dobrych praktyk. Niezwykle ważna w pracy KMPT jest znajomość standardów organizacji międzynarodowych jak również tych wynikających z orzecznictwa trybunałów międzynarodowych.

 

Zalecenia te mają na celu wspieranie działań podmiotów odpowiedzialnych za funkcjonowanie miejsc detencji, wskazując m.in. na potrzeby dostosowania tych miejsc dla osób z niepełnosprawnościami, a co za tym idzie, odpowiedniego dofinansowania proponowanych zmian czy też zwiększania liczby personelu medycznego i psychologicznego.

 

Praca KMPT przyczynia się do poprawy sytuacji osób w miejscach detencji. Przeciwdziałanie torturom, poniżającemu traktowaniu to proces długotrwały, który wymaga wielostronnych działań.

 

Jednakże zadanie budowania państwa bez tortur, poniżającego traktowania, to wielkie wyzwanie dla wszystkich instytucji państwa, które odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie miejsc detencji.

 

Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca szczególną uwagę na proces wykonywania kar. Dotyczy to respektowania przepisów prawa, zwłaszcza Kodeksu Karnego Wykonawczego, przestrzegania praw osób chorych psychicznie lub z niepełnosprawnościami intelektualnymi oraz osób z niepełnosprawnościami fizycznymi czy też w wieku senioralnym.

 

Ujawnione przez Rzecznika Praw Obywatelskich naruszenia praw osób pozbawionych wolności, luki w regulacjach prawnych, stały się podstawą licznych wystąpień do właściwych organów, m.in. do Ministra Sprawiedliwości, Ministra Zdrowia, Rzecznika Praw Pacjenta, Dyrektora Generalnego Służby Więziennej oraz do Senatu RP.

 

Zajmując się problemami osób pozbawionych wolności Rzecznik buduje przestrzeń funkcjonowania jednostki zgodnie z przyjętymi międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka oraz krajowymi regulacjami prawnymi. Wpływając na poprawę sytuacji osób odbywających karę pozbawienia wolności wypełnia ważną misję cywilizacyjną budowania państwa bez tortur i nieludzkiego traktowania.

 

Powyższy tekst opublikowany został w Informacji o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w 2017 r. oraz o działalności Rzecznika Praw Obywatelskich, dostępnej w całości na stronie Archiwum Osiatyńskiego



Autor


zastępczyni RPO. Jest prawniczką i działaczką społeczną z niezwykle bogatym dorobkiem w zakresie wdrażania europejskich standardów prawnych do prawa polskiego,…


Więcej

Opublikowany

7 czerwca 2018





Inne głosy w debacie



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200