Prof. Marcin Król nie żyje. Żegnamy wielkiego polskiego intelektualistę

Udostępnij

Historyk i socjolog, profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, publicysta. Autor dwóch książek reporterskich o Afryce i kilku książek o…

Więcej

Zmarł profesor Marcin Król, jeden z najważniejszych polskich intelektualistów. Historyk idei, liberał, obrońca wolności, zasad liberalnej demokracji oraz równocześnie propagator mądrego polskiego patriotyzmu



Prof. Marcin Król (1944-2020), historyk idei, badacz myśli konserwatywnej i liberalnej, był jednym z najbardziej wpływowych polskich intelektualistów. Jego głos zarówno jako naukowca — autora wielu cenionych książek — jak i jako publicznego intelektualisty był słuchany. Był niestrudzonym obrońcą zasad liberalnej demokracji i zarazem krytykiem populizmu w każdym wydaniu — w tym w wydaniu rządzącej Polską po 2015 r. prawicy.

 

Od 2016 r. prof. Król był członkiem Rady Fundacji OKO.press.

 

Był człowiekiem wielkich zdolności. Maturę zdał w wieku 17 lat; zaczął studiować filozofię. „Trafiłem tam na intensywne życie intelektualne i towarzyskie” — wspominał.

 

Zajął się tematem wówczas nietypowym: badaniem dziejów myśli konserwatywnej.

 

Opowiadał: „Czym można było się wtedy interesować? Albo lewicą, albo obcą myślą, albo kościelną dysydencją. A rok 1968 paradoksalnie umożliwił zainteresowanie się polską historią i ja to wykorzystałem.

 

Po skończeniu studiów pracowałem w PAN-ie, gdzie powstawała książka „700 lat myśli polskiej”, a mnie zlecono opracowanie hasła o Klemensie Szaniawskim, który pod koniec życia stał się ultrakonserwatystą. To mnie zaciekawiło i zacząłem zajmować się konserwatystami. Paradoksalnie to było wtedy dziwne, nowe, rewolucyjne, bo większość zajmowała się strukturalizmem lub egzystencjalizmem.

 

Koledzy czytali Camusa i Sartre’a, ja grzebałem w Mochnackim. Wtedy zrozumiałem nawiązanie do przeszłości, ciągłość kultury polskiej to zasada jej istnienia”.

 

Wybitnie uzdolniony intelektualista z warszawskiej inteligenckiej rodziny wszedł na salony — i nigdy się tego nie wstydził. Zajmował się m.in. przekładem klasycznych dzieł filozofii polityki — przetłumaczył m.in. „O demokracji w Ameryce” Alexisa de Tocqueville’a.

 

W czasach PRL był związany z opozycją demokratyczną — trafił do więzienia po protestach marca 1968 r., a także wykładał w ramach Towarzystwa Kursów Naukowych, rodzaju podziemnego „latającego uniwersytetu”, działającego w latach 70. Przez cały czas jednak był przede wszystkim intelektualistą, a nie działaczem politycznym.

 

Był współtwórcą i redaktorem pisma „Res Publika” (pierwszy numer ukazał się w 1979 r. poza cenzurą). Nieregularnie ukazujący się kwartalnik (a potem miesięcznik) stał się jednym z najważniejszych miejsc debaty zarówno o historii idei politycznych w Polsce, jak i o kluczowych dyskusjach prowadzonych przez filozofów polityki na Zachodzie. W 1987 r. Res Publika zaczęła się ukazywać legalnie, za zezwoleniem władz PRL, jako miesięcznik — co od Króla wymagało, jak potem opowiadał, zjedzenia kolacji z Jerzym Urbanem, znienawidzonym wtedy przez opozycję rzecznikiem rządu PRL. Wielu przyjaciół Króla z opozycji uznało to wówczas za zdradę.

 

(Numery „Res Publiki” z lat 1979-81 można przeczytać tutaj.)

 

Napisał szereg książek poświęconych historii polskiej myśli politycznej XIX i XX wieku — m.in.:

 

  • „Konserwatyści a niepodległość. Studia nad polską myślą konserwatywną XIX wieku” (1985),
  • „Józef Piłsudski. Ewolucja myśli politycznej” (1981),
  • „Romantyzm – piekło i niebo Polaków” (1998).

 

Jedną z jego najważniejszych książek była „Krótka historia myśli politycznej”, przedstawiająca kluczowe idee filozofii polityki od Machavellego po Hannah Arendt. Ostatnie wznowienie tej książki ukazało się nakładem „Krytyki Politycznej” w 2019 r.

 

W ostatnich latach życia Marcin Król był przede wszystkim komentatorem i analitykiem polskiej polityki — obserwującym z narastającym przerażeniem słabnięcie liberalnej demokracji i kolejne zwycięstwa jej przeciwników.

 

Wielką dyskusję wzbudził jego wywiad w „Gazecie Wyborczej” z 2014 r. (opublikowany pod tytułem „Byliśmy głupi”), stanowiący rachunek sumienia liberałów za błędy transformacji gospodarczej lat 90. — stanowiące, zdaniem Króla, podłoże kryzysu demokracji w Polsce.

 

„W latach 80. zaraziliśmy się ideologią neoliberalizmu, rzeczywiście sporo się tutaj zasłużyłem, namawiałem do tego Tuska, Bieleckiego, całe to gdańskie towarzystwo. Pisma Hayeka im pracowicie podtykałem. Mieliśmy podobne poglądy z Balcerowiczem, dzisiaj się rozjechaliśmy. Wygasł we mnie ten zapał dość szybko. Zorientowałem się, że w liberalizmie zaczyna dominować składnik indywidualizmu, który po kolei wypiera inne ważne wartości i zabija wspólnotę.” – mówił wtedy Król. W 2015 r. opublikował książeczkę — pod tym samym tytułem — zawierającą rozszerzone refleksje nad kryzysem liberalizmu.

 

Sam był liberałem, ale takim, który oprócz znaczenia wolności indywidualnej docenia wymiar wspólnoty — i uważał, że jedno bez drugiego nie jest możliwe. W 2004 r. wydał książkę „Patriotyzm przyszłości”, zbiór esejów o patriotyzmie, w którym proponował swój model „liberalnego patriotyzmu”, opartego na tolerancji i pluralizmie, ale równocześnie zakorzenionego w tradycji i historii wspólnoty.

 

Prof. Król był człowiekiem szanującym prywatność i rozdział tego, co publiczne, od tego, co osobiste.

 

„Nie lubię plotkarstwa, choć cenię dobrą anegdotę. Przez całe życie wykazywałem też całkowity brak zainteresowania własną i cudzą psychologią, nie znoszę rozmów o duszy, przeżyciach, rozwodach… Na szczęście przyjaciele o tym wiedzą i takich seansów mi nie proponują. Nie ciekawi mnie ta sfera człowieczeństwa” — mówił w wywiadzie w z Jackiem Tomczykiem w 2008 r.



Autor


Historyk i socjolog, profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, publicysta. Autor dwóch książek reporterskich o Afryce i kilku książek o…


Więcej

Opublikowany

26 listopada 2020






Inne artykuły tego autora

13.06.2022

Międzynarodowy wymiar sprawiedliwości? Karze się wyłącznie przegranych. Putin nie musi się bać

21.02.2021

Nowe czasopisma „naukowe” MEiN. Na liście m.in. pismo wychwalające przedwojenny polski faszyzm

08.01.2021

Gliński: Powstanie muzeum Dmowskiego. Historyk: To był ideolog polskiego antysemityzmu [CYTATY]

18.12.2020

Piotr Wawrzyk kandydatem PiS na RPO. Zna się na różnych rzeczach, ale akurat nie na tym

11.12.2020

Czarnek ogłasza amnestię dla homofobów i religijnych hejterów na uczelniach. W imię “wolności”

01.12.2020

Krucjata Czarnka napotyka opór. Naukowcy: „To wpajanie światopo­glądu religijnego”

25.11.2020

Pracownica Ambasady RP w Londynie chwali się renowacją grobu antysemity i zwolennika kolaboracji z nazistami

17.11.2020

Prawicowi wykładowcy pod szczególną ochroną. Czarnek zwolni ich z odpowiedzialności dyscyplinarnej

10.11.2020

Czarnek cofa “reformę” nauki Gowina. W jego zespole eksperckim księża i profesorowie bez dorobku

01.11.2020

Minister Czarnek widzi satanizm i grozi uczelniom odebraniem funduszy za poparcie protestu kobiet. Może?

22.10.2020

Cudowne rozmnożenie. Ministerstwo wielokrotnie powiększyło dorobek naukowy ministra Czarnka

19.10.2020

Niebezpieczna fantazja Glińskiego. Premierze, postkomuniści i zagranica nie przejęli polskich mediów

17.10.2020

PiS „unarodowi” humanistykę na uniwersytetach? Wiceministra Gawin ujawnia

03.10.2020

Cenzura i czystka na uczelniach? Czarnek chce zakazać gender studies i marksizmu

26.09.2020

Kaczyński, superwicepremier od bezpieczeństwa, czyli zła polska tradycja

27.08.2020

Czarnek: nazizm to marksistowska ideologia. Złowrogie głupstwa posła PiS

15.08.2020

Henryk Wujec nie żyje. Wspominamy odważnego opozycjonistę i wielkiego bohatera wolnej Polski

06.08.2020

Intelektualiści prawicy o LGBT: nihilizm, bolszewia, hitleryzm. O co chodzi? Tłumaczymy ten obłęd

29.06.2020

Wybory o wszystko: najsłynniejsze prezydenckie pojedynki III RP. Każdy był grą o demokrację

12.04.2020

Kuriozalny list prezydenckiego ministra w sprawie zablokowanej profesury Michała Bilewicza



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200