Prof. Marcin Król nie żyje. Żegnamy wielkiego polskiego intelektualistę

Udostępnij

Historyk i socjolog, profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, publicysta. Autor dwóch książek reporterskich o Afryce i kilku książek o…

Więcej

Zmarł profesor Marcin Król, jeden z najważniejszych polskich intelektualistów. Historyk idei, liberał, obrońca wolności, zasad liberalnej demokracji oraz równocześnie propagator mądrego polskiego patriotyzmu



Prof. Marcin Król (1944-2020), historyk idei, badacz myśli konserwatywnej i liberalnej, był jednym z najbardziej wpływowych polskich intelektualistów. Jego głos zarówno jako naukowca — autora wielu cenionych książek — jak i jako publicznego intelektualisty był słuchany. Był niestrudzonym obrońcą zasad liberalnej demokracji i zarazem krytykiem populizmu w każdym wydaniu — w tym w wydaniu rządzącej Polską po 2015 r. prawicy.

 

Od 2016 r. prof. Król był członkiem Rady Fundacji OKO.press.

 

Był człowiekiem wielkich zdolności. Maturę zdał w wieku 17 lat; zaczął studiować filozofię. „Trafiłem tam na intensywne życie intelektualne i towarzyskie” — wspominał.

 

Zajął się tematem wówczas nietypowym: badaniem dziejów myśli konserwatywnej.

 

Opowiadał: „Czym można było się wtedy interesować? Albo lewicą, albo obcą myślą, albo kościelną dysydencją. A rok 1968 paradoksalnie umożliwił zainteresowanie się polską historią i ja to wykorzystałem.

 

Po skończeniu studiów pracowałem w PAN-ie, gdzie powstawała książka „700 lat myśli polskiej”, a mnie zlecono opracowanie hasła o Klemensie Szaniawskim, który pod koniec życia stał się ultrakonserwatystą. To mnie zaciekawiło i zacząłem zajmować się konserwatystami. Paradoksalnie to było wtedy dziwne, nowe, rewolucyjne, bo większość zajmowała się strukturalizmem lub egzystencjalizmem.

 

Koledzy czytali Camusa i Sartre’a, ja grzebałem w Mochnackim. Wtedy zrozumiałem nawiązanie do przeszłości, ciągłość kultury polskiej to zasada jej istnienia”.

 

Wybitnie uzdolniony intelektualista z warszawskiej inteligenckiej rodziny wszedł na salony — i nigdy się tego nie wstydził. Zajmował się m.in. przekładem klasycznych dzieł filozofii polityki — przetłumaczył m.in. „O demokracji w Ameryce” Alexisa de Tocqueville’a.

 

W czasach PRL był związany z opozycją demokratyczną — trafił do więzienia po protestach marca 1968 r., a także wykładał w ramach Towarzystwa Kursów Naukowych, rodzaju podziemnego „latającego uniwersytetu”, działającego w latach 70. Przez cały czas jednak był przede wszystkim intelektualistą, a nie działaczem politycznym.

 

Był współtwórcą i redaktorem pisma „Res Publika” (pierwszy numer ukazał się w 1979 r. poza cenzurą). Nieregularnie ukazujący się kwartalnik (a potem miesięcznik) stał się jednym z najważniejszych miejsc debaty zarówno o historii idei politycznych w Polsce, jak i o kluczowych dyskusjach prowadzonych przez filozofów polityki na Zachodzie. W 1987 r. Res Publika zaczęła się ukazywać legalnie, za zezwoleniem władz PRL, jako miesięcznik — co od Króla wymagało, jak potem opowiadał, zjedzenia kolacji z Jerzym Urbanem, znienawidzonym wtedy przez opozycję rzecznikiem rządu PRL. Wielu przyjaciół Króla z opozycji uznało to wówczas za zdradę.

 

(Numery „Res Publiki” z lat 1979-81 można przeczytać tutaj.)

 

Napisał szereg książek poświęconych historii polskiej myśli politycznej XIX i XX wieku — m.in.:

 

  • „Konserwatyści a niepodległość. Studia nad polską myślą konserwatywną XIX wieku” (1985),
  • „Józef Piłsudski. Ewolucja myśli politycznej” (1981),
  • „Romantyzm – piekło i niebo Polaków” (1998).

 

Jedną z jego najważniejszych książek była „Krótka historia myśli politycznej”, przedstawiająca kluczowe idee filozofii polityki od Machavellego po Hannah Arendt. Ostatnie wznowienie tej książki ukazało się nakładem „Krytyki Politycznej” w 2019 r.

 

W ostatnich latach życia Marcin Król był przede wszystkim komentatorem i analitykiem polskiej polityki — obserwującym z narastającym przerażeniem słabnięcie liberalnej demokracji i kolejne zwycięstwa jej przeciwników.

 

Wielką dyskusję wzbudził jego wywiad w „Gazecie Wyborczej” z 2014 r. (opublikowany pod tytułem „Byliśmy głupi”), stanowiący rachunek sumienia liberałów za błędy transformacji gospodarczej lat 90. — stanowiące, zdaniem Króla, podłoże kryzysu demokracji w Polsce.

 

„W latach 80. zaraziliśmy się ideologią neoliberalizmu, rzeczywiście sporo się tutaj zasłużyłem, namawiałem do tego Tuska, Bieleckiego, całe to gdańskie towarzystwo. Pisma Hayeka im pracowicie podtykałem. Mieliśmy podobne poglądy z Balcerowiczem, dzisiaj się rozjechaliśmy. Wygasł we mnie ten zapał dość szybko. Zorientowałem się, że w liberalizmie zaczyna dominować składnik indywidualizmu, który po kolei wypiera inne ważne wartości i zabija wspólnotę.” – mówił wtedy Król. W 2015 r. opublikował książeczkę — pod tym samym tytułem — zawierającą rozszerzone refleksje nad kryzysem liberalizmu.

 

Sam był liberałem, ale takim, który oprócz znaczenia wolności indywidualnej docenia wymiar wspólnoty — i uważał, że jedno bez drugiego nie jest możliwe. W 2004 r. wydał książkę „Patriotyzm przyszłości”, zbiór esejów o patriotyzmie, w którym proponował swój model „liberalnego patriotyzmu”, opartego na tolerancji i pluralizmie, ale równocześnie zakorzenionego w tradycji i historii wspólnoty.

 

Prof. Król był człowiekiem szanującym prywatność i rozdział tego, co publiczne, od tego, co osobiste.

 

„Nie lubię plotkarstwa, choć cenię dobrą anegdotę. Przez całe życie wykazywałem też całkowity brak zainteresowania własną i cudzą psychologią, nie znoszę rozmów o duszy, przeżyciach, rozwodach… Na szczęście przyjaciele o tym wiedzą i takich seansów mi nie proponują. Nie ciekawi mnie ta sfera człowieczeństwa” — mówił w wywiadzie w z Jackiem Tomczykiem w 2008 r.



Autor


Historyk i socjolog, profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, publicysta. Autor dwóch książek reporterskich o Afryce i kilku książek o…


Więcej

Opublikowany

26 listopada 2020







Inne artykuły tego autora

21.02.2021

Nowe czasopisma „naukowe” MEiN. Na liście m.in. pismo wychwalające przedwojenny polski faszyzm

08.01.2021

Gliński: Powstanie muzeum Dmowskiego. Historyk: To był ideolog polskiego antysemityzmu [CYTATY]

18.12.2020

Piotr Wawrzyk kandydatem PiS na RPO. Zna się na różnych rzeczach, ale akurat nie na tym

11.12.2020

Czarnek ogłasza amnestię dla homofobów i religijnych hejterów na uczelniach. W imię “wolności”

01.12.2020

Krucjata Czarnka napotyka opór. Naukowcy: „To wpajanie światopo­glądu religijnego”

25.11.2020

Pracownica Ambasady RP w Londynie chwali się renowacją grobu antysemity i zwolennika kolaboracji z nazistami

17.11.2020

Prawicowi wykładowcy pod szczególną ochroną. Czarnek zwolni ich z odpowiedzialności dyscyplinarnej

10.11.2020

Czarnek cofa “reformę” nauki Gowina. W jego zespole eksperckim księża i profesorowie bez dorobku

01.11.2020

Minister Czarnek widzi satanizm i grozi uczelniom odebraniem funduszy za poparcie protestu kobiet. Może?

22.10.2020

Cudowne rozmnożenie. Ministerstwo wielokrotnie powiększyło dorobek naukowy ministra Czarnka

19.10.2020

Niebezpieczna fantazja Glińskiego. Premierze, postkomuniści i zagranica nie przejęli polskich mediów

17.10.2020

PiS „unarodowi” humanistykę na uniwersytetach? Wiceministra Gawin ujawnia

03.10.2020

Cenzura i czystka na uczelniach? Czarnek chce zakazać gender studies i marksizmu

26.09.2020

Kaczyński, superwicepremier od bezpieczeństwa, czyli zła polska tradycja

27.08.2020

Czarnek: nazizm to marksistowska ideologia. Złowrogie głupstwa posła PiS

15.08.2020

Henryk Wujec nie żyje. Wspominamy odważnego opozycjonistę i wielkiego bohatera wolnej Polski

06.08.2020

Intelektualiści prawicy o LGBT: nihilizm, bolszewia, hitleryzm. O co chodzi? Tłumaczymy ten obłęd

29.06.2020

Wybory o wszystko: najsłynniejsze prezydenckie pojedynki III RP. Każdy był grą o demokrację

12.04.2020

Kuriozalny list prezydenckiego ministra w sprawie zablokowanej profesury Michała Bilewicza

23.08.2019

Resortowa „Kasta” kompromitowała sędziów tak, jak komuniści i SB opozycjonistów? Porównujemy metody



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200