Przepisy ustawy o SN sprzeczne z prawem UE – ogłosił Rzecznik generalny TSUE

Udostępnij

prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…

Więcej

Rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE prof. Jewgienij Tanczew ocenił, że przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym naruszają zasadę nieusuwalności sędziowskiej. Trybunał najczęściej uwzględnia opinie rzeczników w swoich orzeczeniach. Ostateczny wyrok Trybunału za kilka tygodni



Przepisy obniżające wiek przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego naruszyły art. 19.1 Traktatu o UE, czyli zasadę nieusuwalności sędziowskiej – ocenił rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE prof. Jewgienij Tanczew. Opinia rzecznika została opublikowana 11 kwietnia.

 

Rzecznik generalny ocenił, że przepisy ustawy o SN, w wyniku których z Sądu Najwyższego w nagły i nieprzewidziany sposób miało odejść aż 27 z 72 sędziów, naruszyły też zaufanie publiczne.

 

Za „nieprzekonujące” Tanczew uznał argumenty przedstawione w sporze przed Trybunałem Sprawiedliwości przez polski rząd.

 

Nie przekonało go, że udział Krajowej Rady Sądownictwa w procesie decyzji o ewentualnym przedłużeniu orzekania przez sędziów gwarantuje zachowanie zasady niezawisłości. Odrzucił również argument – często używany przez polski rząd do obrony zmian w sądownictwie – że wprowadzone w Polsce rozwiązania funkcjonują w innych państwach UE.

 

Prof. Tanczew, były prezes Trybunału Konstytucyjnego Bułgarii i b. członek Komisji Weneckiej Rady Europy, wyjaśnił, że „systemy innych państw członkowskich nie są porównywalne z sytuacją w Polsce, ponieważ obowiązują w innym kontekście prawnym, politycznym i społecznym, a w każdym razie nie mają żadnego przełożenia na niewypełnienie przez Polskę jej zobowiązań.”

 

Nie można porównać TSUE z sądami powszechnymi

 

Rozprawił się też z innym argumentem polskiego rządu – że Trybunał Sprawiedliwości UE nie powinien wypowiadać się na temat mechanizmu przedłużania orzekania przez sędziów w Polsce, ponieważ w wyborze sędziów TSUE biorą udział politycy krajów członkowskich.

 

Rzecznik generalny uważa, że ten fakt nie ma żadnego związku z rozpatrywaną sprawą, ponieważ Trybunał Sprawiedliwości jako sąd międzynarodowy nie podlega klasycznemu systemowi trójpodziału władzy, jaki obowiązuje w państwach członkowskich, a przede wszystkim, nie wprowadzano żadnych zmian wieku przechodzenia w stan spoczynku przez sędziów Trybunału.

 

Tanczew podkreślił, że państwa UE, choć mogą dostosowywać wiek przechodzenia sędziów w stan spoczynku ze względu na zmiany społeczne i gospodarcze, „muszą to czynić bez uszczerbku dla niezawisłości i nieusuwalności sędziów, nie uchybiając ich zobowiązaniom wynikającym z prawa Unii.”

 

Przypomniał, że „niezawisłość” oznacza, że sędzia wypełnia swoje zadania w pełni autonomicznie, nie podlegając hierarchii służbowej ani nie będąc podporządkowanym komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła.

 

Zasada niezawisłości ma chronić przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi, które mogą zagrozić niezależności osądu i wpływać na wydawane wyroki.

 

Polskie przepisy naruszają niezawisłość

 

„Sporne przepisy naruszają wymogi niezawisłości sędziowskiej, ponieważ mogą narazić Sąd Najwyższy i jego sędziów na ingerencję i naciski zewnętrzne ze strony Prezydenta RP w kontekście możliwości podwójnego przedłużenia ich czynnej służby, co podważa obiektywną niezależność tego sądu oraz wpływa na niezależność osądu sędziów i na ich rozstrzygnięcia, zwłaszcza z tego względu, że wymogowi wystąpienia do Prezydenta RP o przedłużenie czynnej służby towarzyszy obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku” – ocenił przepisy ustawy o SN.

 

Opinia rzecznika generalnego to drogowskaz

 

Rzecznicy generalni odgrywają bardzo ważną rolę w Trybunale Sprawiedliwości UE. Rzecznicy przygotowują opinie, w których analizują okoliczności faktyczne i prawne spraw wniesionych do TSUE, a także przywołują też wcześniejsze orzecznictwo Trybunału. Opinie nie są wiążące, ale w praktyce bardzo często Trybunał Sprawiedliwości orzeka podobnie do rzeczników.

 

Rzecznicy generalni są powoływani na sześcioletnią kadencję przez państwa członkowskie UE z grona wybitnych ekspertów.

 

Jewgienij Tanczew jest bułgarskim prawnikiem. Był profesorem prawa Uniwersytetu w Sofii, sędzią i  prezesem Trybunału Konstytucyjnego Bułgarii (w latach 2009-2012), a także członkiem Komisji Weneckiej Rady Europy (w latach 2013-2015).

 

Od września 2016 roku jest rzecznikiem generalnym Trybunału Sprawiedliwości UE. Tanczew jest też autorem opinii w sprawie pytania prawnego sądu irlandzkiego o możliwości wydania do Polski polskiego obywatela na gruncie Europejskiego Nakazu Aresztowania (sprawa Artura Celmera).

 

Ustawa o SN przed Trybunałem Sprawiedliwości UE

 

Komisja Europejska zaskarżyła Polskę do Trybunału Sprawiedliwości za przepisy ustawy o SN 24 września 2018 roku. Był to ostatni etap postępowania z art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu UE. Postępowanie rozpoczęto się 14 sierpnia 2018 r., kiedy Komisja Europejska wysłała do polskiego rządu „uzasadnioną opinię” o przepisach ustawy o SN. Polska nie zastosowała się do rekomendacji KE.

 

Przeczytaj: Komisja Europejska skarży Polskę do TSUE. Wyrzuceni sędziowie mają wrócić do Sądu Najwyższego

 

Po skierowaniu skargi do Trybunału, w oczekiwaniu na wyrok, Komisja Europejska wystąpiła o nakazanie Polsce, aby do czasu wydania wyroku:

 

  • zawiesiła stosowanie przepisów krajowych dotyczących obniżenia wieku przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego,
  • podjęła wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia, by sędziowie Sądu Najwyższego, których dotyczą sporne przepisy, mogli dalej pełnić funkcje na tym samym stanowisku,
  • nie powoływała nowego Pierwszego Prezesa SN lub osoby pełniącej obowiązki Pierwszego Prezesa.

 

Trybunał przychylił się do wniosku KE i 19 października wydał postanowienie o zabezpieczeniu. Usunięci sędziowie SN i NSA mogli wrócić do pracy.

 

Przeczytaj: Usunięci przez PiS sędziowie SN i NSA wracają jutro do pracy

 

21 listopada znowelizowano ustawę o Sądzie Najwyższym, która weszła w życie 1 stycznia 2019 roku. PiS wycofał się z większości kontrowersyjnych zapisów ustawy o SN z grudnia 2017 roku. Na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy:

 

  1. Nowy wiek emerytalny – 65 lat – tylko dla nowopowołanych sędziów. Nowa ustawa podtrzymuje obniżenie wieku emerytalnego. Autorzy precyzują jednak, że zapisy te dotyczą tylko sędziów powołanych po jej wejściu w życie. Sędziowie powołani wcześniej odchodzić będą według starych zasad – w wieku 70 lat.
  2. Odwołani sędziowie wracają do pracy. Ustawa przywraca do orzekania sędziów SN oraz NSA, których przeniesiono w stan spoczynku na podstawie wcześniejszych przepisów. Ich służbę uważa się za nieprzerwaną.
  3. Kadencje I prezes SN i prezesów izb SN uznaje się za nieprzerwane.

 

Pomimo nowelizacji przepisów ustawy o SN, Trybunał Sprawiedliwości ma obowiązek wydać orzeczenie o zgodności zaskarżonych przepisów ustawy o SN. Obowiązuje go stan prawny z dnia wydania przez Komisję Europejską „uzasadnionej opinii”, czyli 14 sierpnia 2018 roku.

 

Orzekanie o historycznych już przepisach jest istotne nie tylko ze względów proceduralnych.

 

Komisja Europejska w czasie postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości zwracała uwagę, że nie jest pewne, czy znowelizowana w listopadzie 2018 r. ustawa o Sądzie Najwyższym eliminuje naruszenia prawa UE, czyli zasadę nieusuwalności sędziowskiej.

 

Przeczytaj: Trybunał Sprawiedliwości ocenia przepisy ustawy o sądach powszechnych

 

Zasada niezawisłości sędziowskiej jest jednym z fundamentów porządku prawnego Unii. Dlatego istotne jest, żeby Trybunał Sprawiedliwości wypowiedział się w sprawie zgodności rozwiązania wprowadzonego w Polsce ze standardem prawa unijnego.

 

Będzie to miało znaczenie nie tylko dla sędziów w Polsce, ale we wszystkich państwach członkowskich. Podobnie, jak oczekiwane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie przepisów ustawy o sądach powszechnych.



Autor


prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…


Więcej

Opublikowany

11 kwietnia 2019





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

19.04.2019

PiS zmieni ustawę o SN, by łatwiej ścigać niepokornych sędziów i prokuratorów

11.04.2019

Trybunał Sprawiedliwości powinien uznać przepisy ustawy o Sądzie Najwyższy za sprzeczne z prawem UE

10.04.2019

Trybunał Sprawiedliwości ocenia przepisy ustawy o sądach powszechnych

03.04.2019

Komisja Europejska wszczyna postępowanie przeciw Polsce za dyscyplinowanie sędziów

21.03.2019

KE powinna zaskarżyć do TSUE represje dyscyplinarne wobec polskich sędziów

19.03.2019

O praworządności w Polsce po angielsku. Nowy serwis to odpowiedź na rządową dezinformację

14.03.2019

TK znowu nie wypowiedział się o KRS. To oznacza, że Trybunał Sprawiedliwości UE wypowie się pierwszy

28.02.2019

Knebel dla mediów. Zwłaszcza lokalnych. Art. 212 na straży interesów polityków i innych prezesów

16.02.2019

Prawo silniejszego. Powstał wielki raport o szykanach i naciskach władzy wobec sędziów i prokuratorów

15.02.2019

Premier Morawiecki w „Le Figaro” przedstawia fałszywą historię polskich sądów i sugeruje, że działają najgorzej w UE

14.02.2019

Szkoła ojca Rydzyka dostała prawie 4 mln na szkolenia z komunikacji dla sędziów

06.02.2019

Rząd do Rady Europejskiej, Komisji i państw UE. Arogancka samoobrona [ujawniamy dokument]

05.02.2019

„Wiadomości” naruszają prawo i wchodzą w rolę prokuratora. Komentarze prawników

21.01.2019

TK Julii Przyłębskiej ratuje z tarapatów rząd i prezydenta Dudę. Ignoruje Ziobrę

06.01.2019

Morawiecki oskarża Komisję Europejską i żąda „dobrej zmiany” w Europie. Groźny wywiad w „FT”

20.12.2018

Większość chce, by KE nadal naciskała na rząd w obronie praworządności [sondaż]

19.12.2018

Bodnar: prezydent próbuje przerzucić na mnie i moje Biuro odpowiedzialność za kryzys ustrojowy

12.12.2018

Morawiecki boi się unijnego dozorcy. „W UE jak w kamienicy, dogadajmy się z lokatorami”

10.12.2018

Ujawniamy dokument KE na debatę o praworządności w Polsce 11.12. Źle lub jeszcze gorzej

10.12.2018

Sąd Najwyższy powinien odmówić stosowania ustawy o SN. Bo naruszyłby prawo UE



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200