Trybunał Sprawiedliwości powinien uznać przepisy ustawy o Sądzie Najwyższy za sprzeczne z prawem UE

Udostępnij

Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…

Więcej

Rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE Jewgienij Tanczew ocenił, że przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym naruszają zasadę nieusuwalności sędziowskiej. TSUE najczęściej uwzględnia opinie rzeczników w swoich orzeczeniach. Ostateczny wyrok Trybunału poznamy za kilka tygodni



Przepisy dotyczące obniżenia wieku przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej – ocenił rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE Jewgienij Tanczew. Naruszyły art. 19.1 Traktatu o UE, czyli zasadę nieusuwalności sędziowskiej.

 

Rzecznik generalny ocenił, że przepisy ustawy o SN, w wyniku których z Sądu Najwyższego w nagły i nieprzewidziany sposób miało odejść aż 27 z 72 sędziów, naruszyły też zaufanie publiczne.

 

Za „nieprzekonujące” Tanczew uznał argumenty przedstawione w sporze przed Trybunał Sprawiedliwości przez polski rząd. Nie przekonało go, że udział Krajowej Rady Sądownictwa w procesie przedłużania orzekania przez sędziów gwarantuje zachowanie zasady niezawisłości. Odrzucił również argument – często używany przez polski rząd do obrony zmian w sądownictwie – że wprowadzone w Polsce rozwiązania funkcjonują w innych państwach UE. Tanczew wyjaśnił, że „systemy innych państw członkowskich nie są porównywalne z sytuacją w Polsce, ponieważ obowiązują w innym kontekście prawnym, politycznym i społecznym, a w każdym razie nie mają żadnego przełożenia na niewypełnienie przez Polskę jej zobowiązań.”

 

Rozprawił się też z innym argumentem polskiego rządu – że Trybunał Sprawiedliwości UE nie powinien wypowiadać się na temat mechanizmu przedłużania orzekania przez sędziów w Polsce, ponieważ w wyborze sędziów TSUE biorą udział politycy. Rzecznik generalny uważa, że ten fakt nie ma żadnego związku z rozpatrywaną sprawą, ponieważ Trybunał Sprawiedliwości jako sąd międzynarodowy nie podlega klasycznemu systemowi trójpodziału władzy, jaki obowiązuje w państwach członkowskich, a przede wszystkim, nie wprowadzano żadnych zmian odnośnie wieku przechodzenia w stan spoczynku przez sędziów Trybunału.

 

Tanczew podkreślił, że państwa UE, choć mogą dostosowywać wiek przechodzenia sędziów w stan spoczynku ze względu na zmiany społeczne i gospodarcze, „muszą to czynić bez uszczerbku dla niezawisłości i nieusuwalności sędziów, nie uchybiając ich zobowiązaniom wynikającym z prawa Unii.”

 

Przypomniał, że „niezawisłość” oznacza, że sędzia wypełnia swoje zadania w pełni autonomicznie, nie podlegając hierarchii służbowej ani nie będąc podporządkowanym komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła. Zasada niezawisłości ma chronić przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi, które mogą zagrozić niezależności osądu i wpływać na wydawane wyroki.

 

„Sporne przepisy naruszają wymogi niezawisłości sędziowskiej, ponieważ mogą narazić Sąd Najwyższy i jego sędziów na ingerencję i naciski zewnętrzne ze strony Prezydenta RP w kontekście możliwości podwójnego przedłużenia ich czynnej służby, co podważa obiektywną niezależność tego sądu oraz wpływa na niezależność osądu sędziów i na ich rozstrzygnięcia, zwłaszcza z tego względu, że wymogowi wystąpienia do Prezydenta RP o przedłużenie czynnej służby towarzyszy obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku” – ocenił przepisy ustawy o SN.

 

Rzecznicy generalni odgrywają bardzo ważną rolę w Trybunale Sprawiedliwości UE. Rzecznicy przygotowują opinie, w których analizują okoliczności faktyczne i prawne spraw wniesionych do TSUE, a także przywołują też wcześniejsze orzecznictwo Trybunału. Opinie nie są wiążące, ale w praktyce bardzo często Trybunał Sprawiedliwości orzeka podobnie do rzeczników.

 

Rzecznicy generalni są powoływani na sześcioletnią kadencję przez państwa członkowskie UE z grona wybitnych ekspertów.

 

Jewgienij Tanczew jest bułgarskim prawnikiem. Był profesorem prawa Uniwersytetu w Sofii, sędzią i  prezesem Trybunału Konstytucyjnego Bułgarii (w latach 2009-2012), a także członkiem Komisji Weneckiej Rady Europy (w latach 2013-2015). Od września 2016 roku jest rzecznikiem generalnym Trybunału Sprawiedliwości UE. Tanczew jest też autorem opinii w sprawie pytania prawnego sądu irlandzkiego o możliwości wydania do Polski polskiego obywatela na gruncie Europejskiego Nakazu Aresztowania (sprawa Artura Celmera).

 

Ustawa o SN przed Trybunałem Sprawiedliwości UE

 

Komisja Europejska zaskarżyła Polskę do Trybunału Sprawiedliwości za przepisy ustawy o SN 24 września 2018 roku. Był to ostatni etap postępowania z art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu UE. Postępowanie rozpoczęto się 14 sierpnia 2018 r., kiedy Komisja Europejska wysłała do polskiego rządu „uzasadnioną opinię” o przepisach ustawy o SN. Polska nie zastosowała się do rekomendacji KE.

 

 

Po skierowaniu skargi do Trybunału, w oczekiwaniu na wyrok, Komisja Europejska wystąpiła o nakazanie Polsce, aby do czasu wydania wyroku:

  • zawiesiła stosowanie przepisów krajowych dotyczących obniżenia wieku przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego,
  • podjęła wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia, by sędziowie Sądu Najwyższego, których dotyczą sporne przepisy, mogli dalej pełnić funkcje na tym samym stanowisku,
  • nie powoływała nowego Pierwszego Prezesa SN lub osoby pełniącej obowiązki Pierwszego Prezesa.

 

Trybunał przychylił się do wniosku KE i 19 października wydał postanowienie o zabezpieczeniu.

 

Usunięci sędziowie SN i NSA mogli wrócić do pracy.

 

21 listopada znowelizowano ustawę o Sądzie Najwyższym, która weszła w życie 1 stycznia 2019 roku. PiS wycofał się z większości kontrowersyjnych zapisów ustawy o SN z grudnia 2017 roku. Na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy:

  1. Nowy wiek emerytalny – 65 lat – tylko dla nowopowołanych sędziów. Nowa ustawa podtrzymuje obniżenie wieku emerytalnego. Autorzy precyzują jednak, że zapisy te dotyczą tylko sędziów powołanych po jej wejściu w życie. Sędziowie powołani wcześniej odchodzić będą według starych zasad – w wieku 70 lat.
  2. Odwołani sędziowie wracają do pracy. Ustawa przywraca do orzekania sędziów SN oraz NSA, których przeniesiono w stan spoczynku na podstawie wcześniejszych przepisów. Ich służbę uważa się za nieprzerwaną.
  3. Kadencje I prezes SN i prezesów izb SN uznaje się za nieprzerwane.

 

Pomimo nowelizacji przepisów ustawy o SN, Trybunał Sprawiedliwości ma obowiązek wydać orzeczenie o zgodności zaskarżonych przepisów ustawy o SN. Obowiązuje go stan prawny z dnia wydania przez Komisję Europejską „uzasadnionej opinii”, czyli 14 sierpnia 2018 roku.

 

Orzekanie o historycznych już przepisach jest istotne nie tylko ze względów proceduralnych.

 

Komisja Europejska w czasie postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości zwracała uwagę, że nie jest pewne, czy znowelizowana w listopadzie 2018 r. ustawa o Sądzie Najwyższym eliminuje naruszenia prawa UE, czyli zasadę nieusuwalności sędziowskiej.

 

Zasada niezawisłości sędziowskiej jest jednym z fundamentów porządku prawnego Unii. Dlatego istotne jest, żeby Trybunał Sprawiedliwości wypowiedział się w sprawie zgodności rozwiązania wprowadzonego w Polsce ze standardem prawa unijnego. Będzie to miało znaczenie nie tylko dla sędziów w Polsce, ale we wszystkich państwach członkowskich. Podobnie, jak oczekiwane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie przepisów ustawy o sądach powszechnych.



Autor


Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…


Więcej

Opublikowany

11 kwietnia 2019





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

11.10.2019

KE po raz trzeci skarży polski rząd za „reformę” sądownictwa. Za system dyscyplinarny dla sędziów

10.10.2019

Prof. Wyrzykowski: zmiana ustroju Rzeczpospolitej jest faktem

08.10.2019

Organizacje apelują do KE o zaskarżenie polskiego rządu do TSUE za system dyscyplinarny dla sędziów

04.10.2019

Dr Ziółkowski: Julię Przyłębską będzie można odsunąć od kierowania TK zgodnie z Konstytucją [ekspertyza]

01.10.2019

Prof. Matczak i dr Zalasiński: Jak przywrócić porządek w Trybunale Konstytucyjnym [ekspertyza]

26.09.2019

Łętowska i Bogdanowicz: rzecznik Tanczew potwierdził, że sędziowie mogą pytać TSUE o swoją niezależność

19.09.2019

Komisja Europejska: z praworządnością w Polsce coraz gorzej, kontynuujmy procedurę z art. 7 [UJAWNIAMY]

18.09.2019

Trybunał w Strasburgu oceni zwolnienie prezesów sądów przez Ziobrę

17.09.2019

„Kategoria honoru nie jest przez nas brana pod uwagę.” Mazur w Sejmie bronił KRS. Co przemilczał?

11.09.2019

Lewica ma program naprawy TK, SN i KRS. Zapowiada Trybunał Stanu dla Morawieckiego i Ziobry

07.09.2019

Morawiecki, nie idź tą drogą osłabiania demokracji! Amerykańscy kongresmeni piszą do premiera

05.09.2019

Bator-Ciesielska pyta TSUE o uprawnienia Ziobry i KRS. PiS pod ostrzałem kilkunastu pytań prejudycjalnych

03.09.2019

Twarda rozmowa holenderskiego ministra z Ziobrą. „Pogwałcenie praworządności”, „będziemy reagować”

03.09.2019

Przełomowy wyrok sądu: ustawa represyjna obniżająca emerytury i renty to jawna obraza Konstytucji

23.08.2019

Przekroczony Rubikon. Represje wobec sędziów ze świadomym łamaniem prawa, bez precedensu

22.08.2019

Rzecznik dyscyplinarny Schab bierze się za wpisy sędziów w sieci. Obudził się po roku

21.08.2019

„To podważenie fundamentów państwa prawa”. RPO skarży do sądu decyzje prezesa UODO

17.08.2019

Jak trwoga, to do Przyłębskiej. Trybunał ma pomóc władzy zataić listy poparcia kandydatów do nowej KRS

02.08.2019

Prokurator będzie mógł wstrzymać decyzję sądu o uchyleniu tymczasowego aresztu. RPO protestuje

02.08.2019

Warszawa w Budapeszcie. Węgierski sędzia pyta Trybunał Sprawiedliwości UE o niezawisłość sądownictwa



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200