Prof. Bogdanowicz: KRS powinna zawiesić działalność po listopadowym wyroku TSUE [ekspertyza]

Udostępnij

Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…

Więcej

Politycy obozu rządzącego próbują bronić neo-KRS i umniejszać znaczenie wyroku TSUE z 19 listopada 2019. Prof. Bogdanowicz, ekspert prawa unijnego: Z wyroku TSUE jasno wynika, że KRS musi dawać gwarancje niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Sąd Najwyższy 5 grudnia orzekł, że obecna KRS ich nie daje. Dlatego KRS powinna zawiesić działalność



Zespół Ekspertów Prawnych Fundacji im. Stefana Batorego opublikował ekspertyzę dotyczącą wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2019 roku, wydanego w odpowiedzi na pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego.

 

„Wyrok ma przełomowe znaczenie. Trybunał Sprawiedliwości UE przesądził w nim, że okoliczności, w jakich członkowie Krajowej Rady Sądownictwa zostali wybrani, oraz sposób, w jaki KRS funkcjonuje, mogą podlegać ocenie z punktu widzenia prawa Unii Europejskiej. Z wyroku jednoznacznie wynika, że KRS musi dawać wystarczające gwarancje niezależności od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej” – zaznacza autor ekspertyzy dr hab. Piotr Bogdanowicz, specjalista prawa unijnego, adiunkt w Katedrze Prawa Europejskiego WPiA UW, członek Zespołu Ekspertów Prawnych Fundacji im. Stefana Batorego i Rady Programowej Archiwum Osiatyńskiego.

 

W związku z tym, prof. Bogdanowicz, ocenia, że: KRS w obecnym składzie i kształcie – jako organ, który w świetle wyroku TSUE z 19 listopada 2019 i wyroku Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2019 roku nie jest niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej – powinna w trybie natychmiastowym zawiesić wszelką swoją działalność.

 

Z kolei ustawodawca powinien:

  • niezwłocznie zakończyć kadencję KRS w obecnym składzie i kształcie;
  • określić zasady wyboru nowych członków KRS w sposób zapewniający zgodność ze standardami prawa unijnego, czyli tak, aby KRS była niezależna władzy ustawodawczej i wykonawczej;
  • niezwłocznie zlikwidować Izbę Dyscyplinarną w Sądzie Najwyższym oraz przekazać sprawy, którymi ta Izba ta się zajmowała, innej izbie SN, np. Izbie Karnej.

 

Polityczna kampania przeciwko wyrokowi TSUE

 

Prezydent, politycy większości rządzącej i prorządowe media od miesięcy próbują wprowadzić w błąd opinię publiczną, umniejszając i wypaczając znaczenie przełomowego orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE. Dyskredytują też prawników, którzy mówią o konsekwencjach wyroku i dyscyplinują sędziów, którzy go wykonują.

 

Przypomnijmy: w listopadzie premier Mateusz Morawiecki twierdził, że grupa prawników „manipuluje wyrokiem, usiłując wmówić opinii publicznej, że wynika z niego jakoby TSUE zakwestionował legalność KRS”.

 

W grudniu prezydent Andrzej Duda wmawiał wyborcom, że luksemburski Trybunał w tym orzeczeniu powiedział Polakom, żeby nie mieszać TSUE w polską politykę. W wywiadzie dla TVP Info Duda apelował (po polsku) do zagranicznych prawników, żeby nie wtrącali się w polskie sprawy.

 

17 stycznia na spotkaniu z wyborcami w Zwoleniu Duda groził: „Nie będą nam tutaj w obcych językach narzucali, jaki ustrój mamy mieć w Polsce i jak mają być prowadzone polskie sprawy. Tak, tu jest Unia Europejska i bardzo się z tego cieszymy, że jest, ale przede wszystkim tu jest Polska”.

 

18 stycznia w Katowicach urzędujący prezydent mówił wyborcom o sędziach: „Oni mają swoje możliwości oddziaływania międzynarodowego, mają swoich kolegów, swoich ludzi w trybunałach i innych miejscach. Opowiadają różne bzdury, zaprzeczają trudnym dla nich faktom. Twierdzą, że ktoś chce zniszczyć wymiar sprawiedliwości w Polsce.”

 

Wyrok kłopotliwy dla większości rządzącej

 

Wyrok TSUE jest dla obecnej większości rządzącej kłopotliwy, ponieważ kolejny raz potwierdza, że organizacja wymiaru sprawiedliwości w krajach UE musi być zgodna z prawem unijnym. Wielka Izba TSUE przedstawiła też w nim ścieżkę rozumowania, jaką powinien podążać sąd przy dokonywaniu oceny, czy inny sąd jest niezależny a przez to zgodny z gwarantowaną przez Traktat o UE zasadą skutecznej ochrony sądowej.

 

Te kwestie rozsądza profesor Bogdanowicz w swojej ekspertyzie: wyrok z 19 listopada 2019 roku jest kolejnym orzeczeniem TSUE, w którym luksemburski Trybunał uznaje, że chociaż organizacja wymiaru sprawiedliwości należy do kompetencji państw członkowskich, to realizując tę kompetencję, państwa mają obowiązek dotrzymywania zobowiązań wynikających z prawa Unii Europejskiej.

 

Prof. Bogdanowicz wskazuje też, że znaczenie wyroku TSUE z 19 listopada dalece wykracza poza sprawy, w jakich SN zadał pytania prejudycjalne.

 

Określone w wyroku standardy musi spełniać nie tylko Izba Dyscyplinarna w Sądzie Najwyższym, której dotyczyły pytania, ale również wszystkie inne sądy, w których powołaniu uczestniczy nowa KRS.

 

„Skoro potencjalny brak niezależności KRS od władzy ustawodawczej i wykonawczej wpływa na brak niezawisłości i bezstronności sędziów Izby Dyscyplinarnej, to w tym zakresie wpływa również na brak niezawisłości i bezstronności innych sędziów powołanych przy udziale KRS” – podsumowuje prof. Bogdanowicz.

 

Przypomina też, że skuteczność wyroku TSUE nie może zależeć od jego „potwierdzenia” przez Trybunał Konstytucyjny.

 

Luksemburski przepis na ocenę niezależności sądu

 

Zatem jeśli sąd chce ocenić, czy dany organ jest niezawisłym sądem w rozumieniu prawa unijnego, musi:

 

  • sprawdzić obiektywne okoliczności, w jakich zostali powołani członkowie tego organu (czyli np. biorąca udział w powołaniu sędziów KRS jest niezależna od władzy ustawodawczej i wykonawczej);
  • sprawdzić cechy tak powołanego organu;
  • a następnie ocenić, czy występowanie tych cech danego organu może wzbudzić u jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezależności takiego organu od czynników zewnętrznych.

 

Prof. Bogdanowicz w swojej ekspertyzie uczula, że w rozumieniu wyroku TSUE z 19 listopada, sąd, który rozstrzyga sprawę dotyczącą niezależności innego sądu, może się odwołać do wszystkich należycie wykazanych istotnych okoliczności, o jakich się dowie. Wielka Izba TSUE w listopadowym wyroku podała pomocniczą listę czynników i kryteriów, ale nie jest to zamknięty katalog.

 

Z analizy wyroku TSUE z 19 listopada przez prof. Bogdanowicza wynika, że wyrok ten nie powoduje automatycznego uchylenia ani nie stwierdza nieistnienia wyroków wydanych przez sędziów powołanych niezgodnie z prawem unijnym.

 

Jednak do sądów mogą być wnoszone zwyczajne i nadzwyczajne środki zaskarżenia, uwzględniające standard wynikający z wyroku TSUE.

 

Wyrok TSUE a ustawa dyscyplinująca

 

Prof. Bogdanowicz przypomina, że zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego nad prawem krajowym, jeśli sąd dokona powyższej oceny i uzna, że dany organ nie jest sądem w rozumieniu prawa unijnego, to musi pominąć przepisy prawa krajowego.

 

Ma to kolosalne znaczenie dla – na razie hipotetycznej – kwestii stosowania przez sądy przepisów tak zwanej ustawy dyscyplinującej przyjętej przez Sejm 20 grudnia 2019 roku i odrzuconej przez Senat. Ustawa będzie dalej procedowana w Sejmie.

 

Prof. Bogdanowicz wskazuje, że przepisy uchwalonej przez Sejm ustawy dyscyplinującej, które zakładają, że niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny, Sąd Najwyższy, sąd wojskowy, sąd administracyjny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, naruszają art. 19 ust. 1 akapit 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

 

Podobnie, te przepisy prawa unijnego naruszają przepisy ustawy dyscyplinującej, które zakładają, że przewinieniem dyscyplinarnym jest podejmowanie przez sąd działań, które kwestionują istnienie stosunku służbowego sędziego, skuteczność powołania sędziego lub umocowanie konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Pełny tekst opinii prawnej jest dostępny na stronie Fundacji im. Stefana Batorego.

 


 

Kwestie dotyczące praworządności w Polsce oraz w całej Unii Europejskiej będziemy dalej monitorować oraz wyjaśniać na łamach Archiwum Osiatyńskiego, a także – po angielsku – na stronie Rule of Law in Poland.

 

Podoba Ci się ten artykuł? Zapisz się na newsletter Archiwum Osiatyńskiego. W każdą środę dostaniesz wybór najważniejszych tekstów, a czasem również zaproszenia na wydarzenia.



Autor


Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…


Więcej

Opublikowany

23 stycznia 2020







Inne artykuły tego autora

01.04.2021

Rządzący od lat dyskredytują TSUE. Wniosek Morawieckiego do TK ma w tym jeszcze pomóc

31.03.2021

KE skarży polski rząd do TSUE. Nie uznaje uchylenia immunitetów sędziom Tulei i Morawiec

29.03.2021

Prawnicy z całego świata apelują do KE o obronę polskiego Sądu Najwyższego i Igora Tulei

24.03.2021

Tak się bronią przed „pieniędzmi za praworządność”. Znamy treść zarzutów Polski i Węgier

13.03.2021

Holenderscy posłowie żądają działań ws. łamania praworządności w Polsce i na Węgrzech

05.03.2021

„Sytuacja bliższa standardom białoruskim niż UE”. Polscy prokuratorzy dają świadectwo europosłom

05.03.2021

Jourová i Reynders w odpowiedzi na list 5231 sędziów i prokuratorów rozmywają odpowiedzialność KE

02.03.2021

Co oznacza wyrok TSUE? PiS ma kłopot. Trybunał dał wytyczne, jak ocenić przepisy ustawy o neo-KRS

27.02.2021

Jourová: Komisja Europejska nie będzie się uchylać od obrony praworządności w państwach UE

25.02.2021

Skandaliczne słowa Kurskiego w sądzie: gdyby zabójca oglądał TVP Info, może Adamowicz by żył

22.02.2021

Orbán chce dalej ograniczać niezależne media. Węgry to przestroga dla Polski [ROZMOWA]

20.02.2021

Europejski Trybunał Praw Człowieka: sprawy dotyczące zmian w polskim sądownictwie będą priorytetowe

15.02.2021

„Akt niezgodny z prawem”. Komitet Nauk Prawnych PAN protestuje ws. wykazu czasopism Czarnka

13.02.2021

Bezprecedensowa decyzja sądu w Amsterdamie. Stosuje wyrok TSUE i odmawia wydania Polaka do Polski

03.02.2021

To ona zgłosiła Iustitię do Nagrody Nobla: „Europa nie może siedzieć z założonymi rękami”

31.01.2021

Założyciel Ordo Iuris i żona posła PiS oficjalnie zgłoszeni na sędziów Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

28.01.2021

Komisja Europejska przechodzi do kolejnego etapu postępowania w sprawie ustawy kagańcowej

27.01.2021

Duda wychwala Izbę Kontroli Nadzwyczajnej za wyrok wydany przez „starą” Izbę Karną SN

27.01.2021

Rada Europy: sędziowie w Polsce i Mołdawii muszą pozostać niezależni

23.01.2021

Prezes Europejskiego Stowarzyszenia Sędziów: ustawa kagańcowa musi zostać natychmiast zablokowana



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200