Wyjaśniamy ruch Sądu Najwyższego [9 punktów]

Udostępnij

W Archiwum Wiktora Osiatyńskiego od 2017 roku dokumentujemy, analizujemy i objaśniamy zmiany w zakresie praworządności w Polsce.

Więcej

Sąd Najwyższy skierował pytania prejudycjalne dotyczące ustawy o SN do Trybunału Sprawiedliwości UE. Kancelaria Prezydenta niesłusznie zarzuca SN działania bez podstawy prawnej. W 9 punktach wyjaśniamy, co zrobił SN i jakie są tego konsekwencje



W czwartek 2 sierpnia 2018 Sąd Najwyższy zdecydował się wejść na „luksemburską ścieżkę” i skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pięć pytań prejudycjalnych. Wszystkie dotyczą kwestii przechodzenia w stan spoczynku sędziów powyżej 65. roku życia. W 9 punktach wyjaśniamy, jakie są konsekwencje ruchu SN.

 

 

5 pytań SN do TSUE

 

Pierwsze pytanie dotyczy zasady nieusuwalności sędziów regulowanej przez traktaty unijne (art. 19 ust. 1 TUE, tj. zasady skutecznej ochrony sądowej; art. 2 TUE dotyczący zasad państwa prawa) oraz Kartę Praw Podstawowych (art. 47). Zdaniem SN stosowanie nowych przepisów o obniżonym wieku przechodzenia w stan spoczynku do orzekających sędziów oraz przenoszenia ich w stan spoczynku wbrew ich woli stoi w sprzeczności z prawem UE.

 

Drugie pytanie dotyczy zgody organu władzy wykonawczej na dalsze orzekania sędziów powyżej 65. roku życia. SN pyta o wykładnię prawa unijnego. Chodzi tu oczywiście o decyzję prezydenta i kontrasygnatę premiera (która jest kwestią sporną). Zdaniem SN takie rozwiązanie budzi wątpliwości co do niezawisłości i jest niezgodne z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału.

 

Trzecie pytanie dotyczy zakazu dyskryminacji ze względu na wiek. Sąd Najwyższy poprosił o potwierdzenie wykładni dokonanej w orzeczeniu w sprawie C-286/12 Komisja przeciwko Węgrom. TSUE orzekł wtedy, że obligatoryjne przeniesienie w stan spoczynku sędziów, prokuratorów i notariuszy z chwilą ukończenia 62. roku życia nie jest zgodne z przepisami dyrektywy 200/78/WE.

 

Czwarte pytanie to prośba do TSUE o doprecyzowanie, w jaki sposób Sąd Najwyższy powinien realizować unijną dyrektywę o zakazie dyskryminacji ze względu na wiek. SN pyta Trybunał, czy sędzia który ukończył 65. rok życia może dalej orzekać, mimo negatywnej decyzji prezydenta wydanej na podstawie znowelizowanej ustawy o Sądzie Najwyższym. SN stoi na stanowisku, że może odmówić stosowania przepisów niezgodnych z dyrektywą.

 

Piąte pytanie dotyczy możliwości zastosowania środka zabezpieczającego w postaci zawieszenia stosowania prawa krajowego, wobec którego istnieje podejrzenie, że jest niezgodne z prawem unijnym.

 

 

Wyjaśniamy ruch SN w 9 punktach

 

  1. O co sąd krajowy może zapytać TSUE w pytaniu prejudycjalnym? Czy SN pyta TSUE o zgodność ustawy o SN z prawem UE?

 

O wyjaśnienie poprosiliśmy prof. Stanisława Biernata, sędziego i wiceprezesa TK w latach 2010-2017:

 

Prof. Biernat: „Sąd krajowy często zadaje pytanie prejudycjalne w sytuacji, kiedy w postępowaniu przed nim pojawi się wątpliwość, co do zgodności prawa krajowego z prawem unijnym.

 

Pytanie prejudycjalne o wykładnię przepisu prawa unijnego jest ukierunkowane w takiej sytuacji na to, aby odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości pozwoliła sądowi krajowemu na dokonanie oceny, czy prawo krajowe jest zgodne z prawem unijnym, czy nie.

 

Pytania prejudycjalne sformułowane w postanowieniu SN w sprawie III UZP 4/18 z 2 sierpnia 2018 r. odpowiadają wszelkim wymogom wynikającym z prawa unijnego. Są to pytania o wykładnię wskazanych przepisów prawa unijnego, a odpowiedź TSUE pozwoli SN na ocenę zgodności wskazanych przepisów prawa polskiego z prawem unijnym.”

 

2. Na jakiej podstawie prawnej SN mógł wystąpić o stosowanie środka zabezpieczającego w postaci zawieszenia stosowania przepisów ustawy, o które pyta TSUE?

 

W odpowiedzi na ruch Sądu Najwyższego, Kancelaria Prezydenta wydała stanowisko, w którym zarzuca SN działanie bez umocowania w prawie.

 

Zapomina tym samym, że polskie sądy mają prawo zadawać pytania Trybunałowi Sprawiedliwości UE.

 

Konkretnie: sądy krajowe mogą pytać TSUE o wykładnię prawa unijnego, żeby później ocenić, czy przepisy prawa krajowego są zgodne z prawem UE.

 

Zadając pytanie prejudycjalne do TSUE, sądy krajowe mogą korzystać z tzw. „środków zabezpieczających” w postaci zawieszenia stosowania przepisów krajowych. TSUE potwierdził to w dwóch orzeczeniach: Factortame z 1990 r. oraz Unibet z 2007 r.

 

Kwestię „środków zabezpieczających” w polskim prawie reguluje art. 755 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego. Mówi on, że zabezpieczenie może być dokonane w „taki sposób, jaki stosownie do okoliczności sąd uzna za odpowiedni”. Chodzi o to, żeby wybrać środek, który pozwoli w przyszłości wykonać orzeczenie TSUE. Jednym z tych środków jest zawieszenie stosowania przepisów krajowych.

 

3. Czy SN „zawiesił” ustawę o SN z 8 grudnia 2017 roku?

 

Prezes Trybunału Konstytucyjnego Julia Przyłębska w wywiadzie dla Polskiej Agencji Prasowej oceniła, że „Sąd Najwyższy złamał Konstytucję”, ponieważ „żaden sąd w Polsce nie ma kompetencji do zawieszania stosowania przepisów’. W podobnym duchu wypowiedział się Marcin Warchoł z Ministerstwa Sprawiedliwości, dodając, że „Sąd Najwyższy może sobie zawiesić togę albo obrazek na ścianie”.

 

Te opinie wprowadzają w błąd.

 

Kierując pytania prejudycyjalne do TSUE, Sąd Najwyższy nie zawiesił działania ustawy o SN. Żaden sąd ani organ państwa (np. Prezydent) nie może „zawiesić” ani „zamrozić” obowiązującej ustawy.

 

Przy okazji styczniowej nowelizacji ustawy o IPN, politycy PiS mówili, że podpisana przez Prezydenta ustawa jest „zamrożona”, ale takie rozwiązanie nie istnieje w polskim systemie prawa.

 

Ustawa obowiązuje:

  • dopóki nie zostanie znowelizowana albo uchylona przez Sejm i Senat i podpisana przez Prezydenta,
  • albo dopóki Trybunał Konstytucyjny nie orzeknie o niezgodności jej przepisów z Konstytucją RP i ich nie deroguje.

 

4. Jakie są wobec tego konsekwencje ruchu SN?

 

Konsekwencją

  • złożenia przez SN pytań prejudycjalnych do TSUE
  • oraz wykorzystania środka zabezpieczającego w postaci zawieszenia ich stosowania

 

jest to, że w stosunku do sędziów SN, którzy ukończyli 65 lat i wyrazili wolę dalszego orzekania i w stosunku do spraw, w których orzekają, do czasu wydania przez TSUE orzeczenia nie stosuje się przepisów ustawy o SN (a konkretnie art. 37, 39 i 111).

 

5. Kiedy możemy się spodziewać orzeczenia TSUE?

 

Jeśli TSUE będzie pracował w zwykłym trybie– w ciągu ok. 16 miesięcy.

 

Jeśli TSUE zdecyduje się na orzekanie w przyśpieszonym trybie –  w przeciągu 7 miesięcy.

 

6. Co zadanie pytań prejudycjalnych do TSUE oznacza dla sędziów SN, którzy przekroczyli 65 rok życia i wyrazili dalszą wolę orzekania?

 

Sędziowie, którzy przekroczyli 65 rok życia i wyrazili dalszą wolę orzekania, a także mają wyznaczone sprawy do rozwiązania mogą:

  • rozpoznać sprawy, które zostały im wyznaczone do orzekania,
  • albo zawiesić ich rozstrzyganie do czasu wydania orzeczenia przez TSUE i zadać pytania prejudcyjalne do TSUE.

 

W ocenie prof. Łętowskiej, którą poprosiliśmy o komentarz, to drugie rozwiązanie byłoby ostrożniejsze.

 

Nie wiadomo, jak orzeknie TSUE.

 

Jeśli TSUE uzna, że stosowanie nowych przepisów o obniżonym wieku przechodzenia w stan spoczynku do orzekających sędziów oraz przenoszenia ich w stan spoczynku wbrew ich woli jest zgodne* z prawem UE, wówczas sprawy rozwiązane przez sędziów SN, którzy przekroczyli 65. rok życia, byłyby obciążone wadliwością. Dlatego lepiej zawiesić rozstrzyganie – dla dobra stron spraw, które mają rozstrzygać sędziowie.

 

* Jest mało prawdopodobne, że TSUE uzna te przepisy ustawy o SN za zgodne z prawem UE, o czym poniżej.

 

7. Jakie są konsekwencje zadania przez SN pytań prejudycjalnych dla Prezydenta i KRS, zwłaszcza wobec procedury naboru do nowego SN?

 

Do czasu wydania przez TSUE orzeczenia, KRS i Prezydent nie powinni podejmować czynności wobec sędziów SN, którzy ukończyli 65. rok życia i wyrazili wolę dalszego orzekania.

 

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby KRS i Prezydent przeprowadzili proces naboru do nowego SN.

 

8. Jakie mogą być konsekwencje orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości?

 

Jeśli TSUE orzeknie, że przepisy ustawy o SN, o które pyta SN, stoją w sprzeczności z prawem UE, to będą one niestosowalne ab initio – czyli od czasu wejścia w życie ustawy.

 

Oznacza to, że sędziowie, którzy przekroczyli 65 rok życia po wejściu w życie znowelizowanej ustawy o SN, nie przeszli w stan spoczynku, a wszystkie procedury KRS i Prezydenta dotyczące wyboru w ich miejsce nowych sędziów są podejmowane są bez podstawy prawnej.

 

9. Jakie są szanse, że TSUE uzna te przepisy ustawy o SN za niezgodne z prawem UE?

 

Szanse są spore.

 

Patrząc na ostatnie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości w sprawie sędziów portugalskich oraz Artura Celmera, a także przywoływane w tych sprawach wcześniejsze orzecznictwo, Trybunał może orzec, że kilka przepisów ustawy o SN z 8 grudnia 2017 sprzeciwia się przepisom prawa unijnego.

 

Chodzi o art. 37 (dotyczący przechodzenia sędziów w stan spoczynku), art. 39 (dotyczący roli Prezydenta w przechodzeniu sędziów w stan spoczynku) czy art. 111 (przepisy przejściowe dotyczące wieku sędziów przechodzących w stan spoczynku).

 

Tekst Dominiki Sitnickiej i Anny Wójcik



Powiązane raporty


Autor


W Archiwum Wiktora Osiatyńskiego od 2017 roku dokumentujemy, analizujemy i objaśniamy zmiany w zakresie praworządności w Polsce.


Więcej

Opublikowany

3 sierpnia 2018





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

01.11.2019

RPO Adam Bodnar zaprasza na wykład prof. Andrása Sajó. Wystąpi też prof. Ewa Łętowska

25.10.2019

„Czy obronimy Państwo Prawa?” Wykład sędziego Waldemara Żurka

21.10.2019

List otwarty G. T. Pagone Prezesa Międzynarodowego Stowarzyszenia Sędziów (IAJ) do Prezydenta RP Andrzeja Dudy

10.10.2019

W sprawie przyszłości polskiej demokracji. List otwarty naukowców

04.10.2019

Iustitia składa zawiadomienie do prokuratury na pracowników Ministerstwa Sprawiedliwości nękających sędziów

23.09.2019

Nie będziesz z nami? Zniszczymy cię. Rozmowa z sędzią Waldemarem Żurkiem

20.09.2019

Konferencja Ambasadorów: od wyniku wyborów 13 października zależeć będzie ustrój naszego państwa, nasza pozycja w Europie i świecie oraz nasze bezpieczeństwo

20.09.2019

RPO do KRS w sprawie antysemickich wpisów

03.09.2019

„Rzecznicy dyscyplinarni M. Lasota i P. Radzik przekroczyli prawo”

03.09.2019

Hejtowani sędziowie boją się zmasowanych ataków: Nasze zdjęcia trafiały do KastaWatch z podpisem: „To będą nasze następne cele”

03.09.2019

Nic nie zniechęci mnie do otwartego działania na rzecz praworządności

27.08.2019

Apel Pierwszego Prezesa SN do członków Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 27 sierpnia 2019 roku

27.08.2019

List otwarty Konferencji Ambasadorów RP do Donalda Trumpa

26.08.2019

Apel Stowarzyszenia Sędziów „Themis” z dnia 26 sierpnia 2019 r. w sprawie tzw. „afery Piebiaka”

25.08.2019

Zrezygnujcie ze stanowisk! Apel Iustitii w związku z aferą hejterską

20.08.2019

Stanowisko HFPC ws. doniesień medialnych o zorganizowanych działaniach szkalujących sędziów

10.08.2019

Stanowisko okręgowej rady adwokackiej z dnia 6 sierpnia 2019 roku w sprawie nowelizacji kodeksu postępowania karnego

05.08.2019

Ekspert: Kuchciński latał poza prawem i obyczajem. To podręcznikowa korupcja

31.07.2019

Stanowisko Stowarzyszenia Sędziów THEMIS dot. odmowy wykonania prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

24.07.2019

Raport HFPC: Czas próby. Sędziowie wobec zmian w wymiarze sprawiedliwości



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200