Prawo do obrony pod znakiem zapytania

Udostępnij

Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR). Prawniczka oraz aplikantka adwokacka w Okręgowej Izbie Adwokackiej w Warszawie.

Więcej

Oprócz przepisów prowadzących do zaostrzenia sankcji karnych, podpisem pod Tarczą 4.0. Prezydent sprezentował obywatelom nowelizację art. 250 Kodeksu postępowania karnego. Przepis ten dotyczy stosowania najsurowszego środka zapobiegawczego – tymczasowego aresztowania. Wprowadzone zmiany doprowadziły do znacznego ograniczenia prawa do obrony przed sądem



W obecnym stanie prawnym tymczasowe aresztowanie to najsurowszy, bo polegający na fizycznym odseparowaniu od świata zewnętrznego, środek zapobiegawczy. Można go stosować jedynie, gdy doszło do spełnienia konkretnych przesłanek, takich jak np. uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się̨ podejrzanego czy też uzasadniona obawa, że osoba będzie nakłaniała do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

 

Co istotne, w świetle tendencji zaostrzania sankcji oraz zasad ich wymierzania w ostatnich latach, zarzucenie osobie popełnienia zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo orzeczenie przez sąd pierwszej instancji kary pozbawienia wolności nie niższej niż 3 lata zgodnie z art. 258 k.p.k. również stanowi przesłankę do orzeczenia środka zapobiegawczego pod postacią tymczasowego aresztowania. Potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania może być także uzasadniona po prostu grożącą oskarżonemu surową karą.

 

Dodając przepisy odbiera się prawa

 

Zgodnie z projektowaną nowelizacją k.p.k (dodawany do art. 250 k.p.k. § 3b) będzie można odstąpić od przymusowego doprowadzenia do sądu podejrzanego, jeżeli zostanie zapewniony jego udział w posiedzeniu (w tym złożenie przez niego wyjaśnień w sprawie) z wykorzystaniem urządzeń technicznych, które umożliwiałyby odbiór zarówno obrazu, jak i dźwięku. W razie zastosowania takiego rozwiązania zakłada się, że w posiedzeniu aresztowym w miejscu przebywania podejrzanego będzie brał udział referendarz sądowy, asystent sędziego zatrudniony w sądzie, w którego okręgu przebywa podejrzany, lub funkcjonariusz Służby Więziennej, jeżeli miejscem przebywania podejrzanego będzie zakład karny lub areszt śledczy (projektowany art. 250 § 3c k.p.k.).

 

Z kolei zgodnie z proponowanym § 3d art. 250 k.p.k. obrońca weźmie udział w posiedzeniu przeprowadzanym z wykorzystaniem urządzeń technicznych w celu połączenia się z podejrzanym w miejscu przebywania oskarżonego, chyba że obrońca stawi się w tym celu w sądzie lub sam sąd zobowiąże go do udziału w posiedzeniu w budynku sądu z uwagi na konieczność uchylenia ryzyka nierozstrzygnięcia wniosku w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania przed upływem dopuszczalnego czasu zatrzymania oskarżonego.

 

Nie sposób więc nie patrzeć z niepokojem na propozycję wprowadzenia do polskiego Kodeksu postępowania karnego § 3e art. 250 k.p.k. Zgodnie z jego treścią w wypadku, gdy obrońca bierze udział w posiedzeniu, przebywając w innym miejscu niż̇ oskarżony, sąd na wniosek oskarżonego lub obrońcy może zarządzić przerwę̨ na czas oznaczony i zezwolić na telefoniczny kontakt obrońcy z oskarżonym, chyba że uwzględnienie wniosku może zakłócić prawidłowy przebieg posiedzenia lub stwarza ryzyko nierozstrzygnięcia wniosku w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania przed upływem dopuszczalnego czasu zatrzymania oskarżonego.

 

Jeżeli posiedzenia aresztowe „w trybie online” (bez fizycznej obecności obrońcy podejrzanego) będą stosowane w związku z „koniecznością uchylenia ryzyka nierozstrzygnięcia wniosku w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania przed upływem dopuszczalnego czasu zatrzymania oskarżonego”, można domniemywać, iż z tego samego powodu zarządzanie przerwy określonej w § 3e art. 250 k.p.k. będzie niezwykle rzadkie. Tym samym ustawodawca doprowadzi do niedopuszczalnej sytuacji ograniczenia, a wręcz pozbawienia podejrzanych kluczowego elementu prawa do obrony – kontaktu z obrońcą. Co więcej, ustawodawca nie definiuje co rozumie pod słowami „zakłócenie prawidłowego przebiegu posiedzenia”.

 

Luzowanie obostrzeń tylko dla wybranych

 

Dosyć zaskakujące pozostaje wprowadzanie posiedzeń aresztowych w trybie online w momencie, gdy teoretycznie wszystkie inne obszary życia społecznego wracają na dawne tory. Jeżeli przez okres lockdownu, czyli zamknięcia gospodarki oraz ograniczenia pracy administracji publicznej i sądów, posiedzenia te odbywały się osobiście, jako że przez prezesów sądów uznawane były za sprawy pilne, to implementowanie zmian w chwili obecnej jest bezzasadne.

 

Zmiany te mogą natomiast zostać wykorzystane jako furtka do ograniczania praw osób podejrzanych i stosowania tymczasowego aresztowania na jeszcze szerszą skalę. W dalszym ciągu mówimy o najsurowszym środku zapobiegawczym, więc przy wprowadzaniu zmian legislacyjnych, które jego dotyczą, wymagana jest szczególna rozwaga. Sądy mają niewielkie doświadczenie z prowadzeniem posiedzeń online. Powstaje również pytanie o zabezpieczenie łączy, które będą wykorzystywane. Czy w dobie licznych ataków hakerskich, jak chociażby ataku na dane gromadzone przez KSSiP, potrzebujemy kolejnego poligonu doświadczalnego?

 

O ile zasadnym pozostaje postulat modernizacji wymiaru sprawiedliwości w kontekście wykorzystywania nowych technologii, bardziej słusznym rozwiązaniem na początek wydawałaby się chociażby digitalizacja akt sprawy i zapewnienie realnego dostępu do nich
dla obrońców w trybie online również na etapie postępowania przygotowawczego. Oznaczałoby to koniec fizycznego robienia fotokopii lub zdjęć dokumentów.

 

Artykuł ukazał się pierwotnie na portalu Prawo.pl. Archiwum Osiatyńskiego dziękuje za możliwość publikacji.



Autor


Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR). Prawniczka oraz aplikantka adwokacka w Okręgowej Izbie Adwokackiej w Warszawie.


Więcej

Opublikowany

9 lipca 2020







Inne artykuły tego autora

28.07.2020

Można ciąć koszty, ale nie wartości

17.07.2020

Nacjonalizacja prywatnych mediów? Potrzebny podpis prezydenta

09.07.2020

Trzy katastrofy, które nas czekają, jeśli prezydentem zostanie Andrzej Duda

21.05.2020

Nowy rodzaj przemocy: legislacyjna. W butach prawa

17.04.2020

Bezkarność w czasach zarazy?

18.09.2019

Rząd PiS udaje, że rasizm i przestępstwa nim motywowane u nas nie występują. Więc nie ma sprawy



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200