Konkurs do Sądu Najwyższego jest nieważny – opinia prawna dr hab. Anny Rakowskiej-Treli, prof. nadzw. Uniwersytetu Łódzkiego

Udostępnij

prawnik, adwokat, samorządowiec, doktor habilitowana nauk prawnych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Łódzkiego.

Więcej

Przedmiot opinii: zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej obwieszczenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 maja 2018 r. nr 127.1.2018 o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym



dr hab. Anna Rakowska-Trela, prof. nadzw. UŁ

Katedra Prawa Konstytucyjnego

Wydział Prawa i Administracji

Uniwersytetu Łódzkiego

 

OPINIA PRAWNA

 

PRZEDMIOT OPINII: zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej obwieszczenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 maja 2018 r. nr 127.1.2018 o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym

 

AKTY PRAWNE – WZORCE KONTROLI:

 

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (dalej też: Konstytucja, Konstytucja RP)

 

STAN FAKTYCZNY:

 

W Monitorze Polskim z 29 czerwca 2018 r. opublikowane zostało obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 maja 2018 r. o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym (poz. 633).  Na podstawie art. 31 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym  (Dz. U.  z 2018 r., poz. 5 ze zm.), obwieszczono, że liczba wolnych stanowisk sędziego Sądu Najwyższego przewidzianych do objęcia w poszczególnych izbach Sądu Najwyższego wynosi :

 

1)    7 stanowisk w Izbie Cywilnej;

2)    1 stanowisko w Izbie Karnej;

3)    20 stanowisk w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych;

4)    16 stanowisk w Izbie Dyscyplinarnej.

 

Obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej nie zostało opatrzone kontrasygnatą Prezesa Rady Ministrów, nosi podpis wyłącznie Prezydenta RP Andrzeja Dudy.

                                                               

ANALIZA:

 

  1. Wzorce kontroli:

 

Przedmiotem niniejszej opinii jest ocena zgodności zastosowanej formuły z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z przepisami dotyczącymi kontrasygnowania aktów urzędowych Prezydenta RP, i koncentruje się  zarówno na ocenie ważności aktu urzędowego Prezydenta, jak i na ocenie zaistnienia naruszenia przez Prezydenta przepisów Konstytucji (deliktu konstytucyjnego).

 

Należy zaznaczyć, że art. 144 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Prezydent RP, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe. Tym samym akty urzędowe „są formą, w jakiej Prezydent RP podejmuje zastrzeżone dla niego przez prawo rozstrzygnięcia w poszczególnych materiach” (zob. K. Kozłowski, Nota do art. 144, [w:] M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87–243, Warszawa 2016, uwaga nr III.1). Akt urzędowy to każdy wydany przez Prezydenta akt, w wykonaniu jego kompetencji konstytucyjnych lub ustawowych, przybierający formę pisemną oraz wywołujący skutki prawne, niezależnie od nazwy, jaka zostanie mu nadania (zob.: analiza poglądów nt. pojęcia aktów urzędowych, jaką opiniująca przeprowadziła w: A. Rakowska, Kontrasygnata aktów urzędowych głowy państwa w wybranych państwach europejskich, Toruń 2009, s. 215-219). Obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, jako akty, „w których Prezydent RP o czymś rozstrzyga, a zatem realizuje którąś z materii kierownictwa państwowego” (zob. Kozłowski, op. cit.) niewątpliwie są aktami urzędowymi

 

Zgodnie z art. 144 ust. 2, akty urzędowe Prezydenta RP wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisane aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem (kontrasygnata). Z kolei art. 144 ust. 3 zawiera enumeratywny katalog wyjątków od kontrasygnaty. Tym samym więc ustawa zasadnicza wprowadza zasadę domniemania kontrasygnaty aktów urzędowych (zob. K. Wojtyczek, Prezydent Rzeczypospolitej, [w:] P. Sarnecki (red.), Prawo konstytucyjne RP, Warszawa 2002, s. 310). Ustrojodawca przyjął model tzw. kontrasygnaty negatywnej, polegający na tym, że kontrasygnacie podlegają wszystkie akty urzędowe głowy państwa, z wyjątkami wymienionymi wyczerpująco w art. 144 ust. 3.

 

Do wyjątków tych zaś powinna znajdować zastosowanie zasada exceptiones non sunt extendendae (zob. więcej: A. Rakowska, op. cit., s. 219). Tym samym domniemanie kontrasygnaty aktów urzędowych Prezydenta wynika wprost z normy konstytucyjnej. Zgodnie z zakazem rozszerzającej interpretacji wyjątków, wszystkie przypadki odstąpienia od tego wymogu również  wymagają wyraźnego potwierdzenia w przepisie konstytucyjnym (por. P. Sarnecki, Nota do art. 144, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, tom I, red. L. Garlicki, Warszawa 1999, s. 3). Jak słusznie wskazał Trybunał Konstytucyjny, „kontrasygnata jest instytucją konstytucyjną, a więc ustawa zwykła nie może określać, które akty urzędowe podlegają współpodpisaniu, ani też nie może stanowić, które zwolnione są z tego wymogu (zob. A. Frankiewicz, Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta RP, Kraków 2004, s. 140). Kontrasygnata nie jest czynnością ceremonialną, lecz konstrukcją, która służy wzięciu przez Prezesa Rady Ministrów – który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem – odpowiedzialności politycznej za akt Prezydenta, który nie odpowiada parlamentarnie za swoją decyzję” (wyrok z 23 marca 2006 r., K 4/06, teza IV.6).

 

2. Zgodność proponowanych rozwiązań z omówionymi wzorcami konstytucyjnymi:

 

W świetle przytoczonych przepisów konstytucyjnych i reguł ich wykładni niedopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja konstytucyjnego katalogu wyjątków od kontrasygnaty i rozciąganie ich na konstytucyjne lub ustawowe kompetencje „podobne” czy „pochodne”. Taka próba wykładni pozostaje w sprzeczności z regulacją konstytucyjną i z podstawowymi regułami wnioskowania prawniczego. Zawarta w art. 144 ust. 3 Konstytucji lista prerogatyw Prezydenta w odniesieniu do jego relacji z władzą sądowniczą obejmuje jedynie: powoływanie sędziów (pkt 17); powoływanie Pierwszego Prezesa Sadu Najwyższego (pkt 20); powoływanie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (pkt 22); powoływanie prezesów Sądu Najwyższego oraz wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego (pkt 23). Jest to katalog zamknięty.

 

Kompetencja Prezydenta do obwieszczania o liczbie wolnych stanowisk sędziego Sądu Najwyższego jest nowo przyznaną głowie państwa kompetencją ustawową, wynikającą z art. 31 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym,  na podstawie art. 24 § 1 ustawy z 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1254 ze zm.) o wolnych stanowiskach sędziowskich obwieszczał Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, na podstawie uchwały Kolegium Sądu Najwyższego (art. 24 § 1). Przeniesienie na Prezydenta RP mocą ustawy opisywanej kompetencji nie może w żaden sposób zostać uznane za podstawę zmian w konstytucyjnym katalogu prezydenckich prerogatyw. Słusznie bowiem Trybunał Konstytucyjny uznał, że „brak jest podstaw do uznania, że uprawnienia Prezydenta wykonywane na podstawie art. 144 ust. 3 Konstytucji mogą być rozszerzane drogą ustawową na zasadzie >>dalszego ciągu<< aktu zwolnionego z kontrasygnaty, czy na zasadzie kompetencji analogicznych” (wyrok z 23 marca 2006 r., K 4/06).

 

WNIOSKI:

 

Podsumowując prowadzone w opinii rozważania, w ocenie opiniującej:

 

  • · Brak jest podstaw prawnych dla zwolnienia z kontrasygnaty obwieszczenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, wydanego na podstawie art. 31 § 1 ustawy
    z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Tym samym obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 maja 2018 r. o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, wydane na podstawie
    art. 31 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, opublikowane w Monitorze Polskim z 29 czerwca 2018 r. (poz. 633), jest dotknięte sankcją bezwzględnej nieważności (art. 144 ust. 2 Konstytucji RP), co skutkuje także nieważnością dalszych etapów postępowania zmierzającego do obsady tych stanowisk;
  • · Wydanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej aktu urzędowego – obwieszczenia z 24 maja 2018 r. o liczbie wolnych stanowisk sędziego Sądu Najwyższego – bez dopełnienia wymogu kontrasygnaty stanowi naruszenie Konstytucji, tj. jej art. 144 ust. 2 i 3, a tym samym jest deliktem konstytucyjnym (art. 145 Konstytucji RP).

 

Łódź, 4 października 2018 roku



Autor


prawnik, adwokat, samorządowiec, doktor habilitowana nauk prawnych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Łódzkiego.


Więcej

Opublikowany

15 października 2018







Inne artykuły tego autora

08.11.2020

Postulat niepublikowania „wyroku” TK może otworzyć puszkę Pandory z anarchią

31.10.2020

Mamy jeszcze wolne sądy, niepodatne na naciski władzy politycznej

25.05.2020

Prof. Rakowska-Trela: Kolejna prezydencka obraza konstytucji

22.03.2020

Anna Rakowska-Trela: Wybory 10 maja złamią konstytucję i kodeks wyborczy

25.10.2019

Rakowska-Trela: Protesty PiS powinny trafić do kosza, nie spełniają żadnych wymagań

18.10.2019

Prof. Rakowska-Trela: Sędziowie-obywatele, nie rezygnujcie!

16.08.2019

Powoływanie sędziów. Między standardami a polityką

29.07.2019

Prof. Rakowska-Trela: prawidłowość powołania neo-KRS ocenią dwa europejskie trybunały

16.04.2019

Sprawa Srebrnej. Zależność prokuratury od rządzących trzeba przerwać – prof. Rakowska-Trela

25.03.2019

Reformować sądy sensownie, a nie tak jak proponuje min. Ziobro

07.03.2019

10 grzechów zaniechania i plan poprawy ustroju Rzeczpospolitej



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200