Trybunał Konstytucyjny na wczasach. W 2019 roku orzekał najrzadziej od 20 lat [WYKRESY]

Udostępnij

Absolwentka lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie Warszawskim oraz College of Europe. Zdobywała doświadczenie m.in. w Komisji Europejskiej i na Uniwersytecie Narodów…

Więcej

Nowo opublikowane statystyki pracy TK za 2019 rok są bezlitosne: tak niskiej liczby wydanych wyroków nie było w Trybunale od ponad 20 lat. Niewykluczone, że TK Julii Przyłębskiej znalazł sposób na odwrócenie zniżkowego trendu



W pierwszych dniach stycznia 2021 Trybunał Konstytucyjny opublikował na swojej stronie internetowej statystyczne wyniki pracy za 2019 rok.

 

„Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego” daje obraz pracy TK w trzecim roku prezesury sędzi Julii Przyłębskiej. Wyniki nie są zachwycające: do Trybunału znów wpłynęło niewiele spraw, wydano też mniej wyroków niż w bardzo słabym roku 2018.

 

Warto podkreślić, że sędziowie TK zarabiają miesięcznie pięciokrotność średniego wynagrodzenia z II kwartału poprzedniego roku. W 2019 roku było to 22 605 zł brutto.

 

Rok 2019 ostatecznie potwierdził polityczne uwikłanie TK pod rządami Julii Przyłębskiej. W listopadzie sędziami została kontrowersyjna dwójka polityków PiS – Stanisław Piotrowicz i Krystyna Pawłowicz. W TK pozostał już tylko jeden sędzia sprzed „dobrej zmiany” – Leon Kieres. Trybunał był wykorzystywany do legitymizowania forsowanych przez rząd, a krytykowanych przez Brukselę „reform” sądownictwa.

 

Prezydent Andrzej Duda mimo to nie ma do TK zastrzeżeń. Na doroczne Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego 3 grudnia 2020, gdzie prezentowano ustalenia dokumentu, skierował do sędziów pismo, w którym podkreślał jedynie, jak doniosłą pełnią rolę.

 

Co ciekawe w statystyce za 2019 rok autorzy zrezygnowali z dotychczasowej praktyki porównywania wyników z poprzednimi latami. Nie znajdziemy w nim wykresów pokazujących np. jak zmieniła się liczba wpływających spraw czy wydawanych orzeczeń. Pokazano jedynie dane za rok 2019.

 

Być może dlatego, że porównanie z poprzednimi latami stawia TK zarządzany przez Julię Przyłębską w złym świetle.

 

Nowych spraw nieco więcej, orzeczeń nieco mniej

 

W sumie w 2019 do TK wpłynęło 240 spraw – o 5 więcej niż rok wcześniej. Ich liczba wciąż jednak jest bardzo niska, porównywalna do poziomu z końcówki lat 90. W latach 2008-2015, czyli w okresie rządów PO-PSL, wnoszonych spraw było w TK dwukrotnie więcej.

 

Sprawy dzielą się na te, które nie podlegają wstępnemu rozpoznaniu (w tym skargi konstytucyjne od obywateli i wnioski o kontrolę od np. samorządów, związków zawodowych czy Kościołów), oraz takie, które wstępnego rozpoznania nie wymagają (to m.in. wnioski pochodzące od prezydenta, prokuratora generalnego, posłów czy senatorów).

 

 

Rok 2019 to kolejny, w którym spadła liczba wydanych przez TK orzeczeń. W sumie Trybunał wydał ich 70 – w tym 39 postanowień o umorzeniu postępowania i 31 wyroków. Rok wcześniej orzeczeń było o dwa więcej, wyroków więcej o pięć. Niższa liczba orzeczeń była w 1999 roku (66) i 1998 roku (55) – najodleglejszym, jaki ukazywany jest w nowych statystykach i do tej pory rekordowo niskim.

 

Wynik 31 wyroków w 2019 jest natomiast najniższy w publikowanych przez TK historycznych statystykach. Dla porównania w roku 1998 – do tej pory rekordowo niskim – TK wydał 33 wyroki.

 

Wyraźne tąpnięcie widać po zmianie władzy na przełomie 2015-2016 roku. Jeszcze w 2015 roku TK wydał 173 orzeczenia (wyroki i postanowienia o umorzeniu), w 2016 już tylko 99. Po „reformie” PiS utrzymywał się trend zniżkowy – w 2017 roku orzeczeń było 89, w 2018  – 72.

 

 

TK przyjmuje trzy razy więcej skarg

 

Już wkrótce jednak ta negatywna tendencja może się zmienić.

 

Spośród wniesionych spraw tylko część kwalifikuje się do merytorycznego rozpoznania. W 2019 roku TK przyporządkował tak 156 z 240 spraw. Nie miał wyboru w przypadku wniosków od specjalnie uprawnionych podmiotów – np. prezydenta czy posłów – ani w przypadku pytań prawnych od sądów.

 

Ale już skargi konstytucyjne obywateli i wnioski np. samorządowe mógł na wstępie odrzucić.

 

Odrzucał jednak zdecydowanie rzadziej. Na powyższym wykresie (niebieski) widzimy, że spraw skierowanych do wstępnego rozpoznania w 2018 i 2019 było niemal tyle samo (211 i 210). Mimo to w 2019 roku TK przekazał do rozpoznania merytorycznego trzy razy więcej skarg konstytucyjnych i ponad dwa razy więcej wniosków od samorządów, związków czy Kościołów.

 

 

Skąd ta różnica?

 

„Może być to związane ze zmianą polityki Trybunału w tym zakresie. To moim zdaniem zmiana pozytywna. Im więcej stwarzamy możliwości rozwiązywania problemów obywateli, tym lepiej. Trybunał najwyraźniej chce pracować, zobaczymy jeszcze jak to się uda. To, jak szybko dana sprawa zostanie zbadana, zależy od jej złożoności, możliwości Trybunału, a także od czynników politycznych” – komentuje dla OKO.press prof. Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Uniwersytetu Warszawskiego.

 

Prof. Anna Rakowska-Trela z Uniwersytetu Łódzkiego widzi kilka możliwych przyczyn.

 

„Teoretycznie obywatele mogli masowo nauczyć się lepiej pisać skargi konstytucyjne – to jednak mało prawdopodobne. Być może przyczyną był spadek poziomu merytorycznego kadry trybunalskiej, która wstępnie ocenia wpływające sprawy – część wieloletnich pracowników zwolniono” – tłumaczy.

 

„Niewykluczone też, że Trybunał chce poprawić sobie statystyki i wizerunek. I pokazać, że rozpatruje ich więcej – zobaczymy, czy mu się to uda. Jeśli o to właśnie chodzi, to z pewnością mamy do czynienia z decyzją odgórną. W innym wypadku różnicy w statystykach nie byłoby aż tak widać” – dodaje prawniczka.

 

Zapytaliśmy TK o powody malejącej liczby orzeczeń i nagłego wzrostu spraw przekazanych do merytorycznego rozpoznania w 2019 roku. Czekamy na odpowiedzi.

 

Nowi sędziowie SN chętnie pytają TK

 

Rok 2019 przyniósł zarazem niewielkie odbicie w liczbie pytań prawnych kierowanych do TK przez polskie sądy. Było ich 23, o 8 więcej niż rok wcześniej, ale już tylko o 2 więcej niż w latach 2016-2017. Wciąż jednak jest ich wyraźnie mniej niż w latach 2008-2015. W rekordowym roku 2015 sądy pytały TK o opinię 135 razy.

 

Spośród 23 pytań prawnych w 2019 roku aż 9 zadał Trybunałowi Sąd Najwyższy. Dla porównania – w 2018 roku SN nie zwracał się do TK wcale, w 2017 zadał mu jedno pytanie.

 

Zwiększona aktywność to przede wszystkim zasługa „nowych” sędziów SN – powołanych przy udziale neo-KRS.

 

Kilkakrotnie do Trybunału zwracał się sędzia z Izby Cywilnej Kamil Zaradkiewicz, prosząc o sprawdzenie przepisów kodeksu postępowania cywilnego pozwalających sądom badać wnioski o wyłączenie nowych sędziów ze względu na ew. wadliwe powołanie. Pytali o to także sędziowie z Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.

 

Zaradkiewicz poprosił Trybunał również, by ten odniósł się do konstytucyjności badania statusu nowych sędziów w następstwie głośnego wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2019.

 

„To w dużej części pytania dotyczące statusu sędziów. Podobnie jak w przypadku innych spraw politycznych chodziło nie o interpretację prawa, a o potwierdzenie wersji korzystnej wnioskodawców. To samo mieliśmy w 2020 roku przy pytaniach o spór kompetencyjny czy pytaniu Marszałek Sejmu o kodeks wyborczy. To próba usankcjonowania sposobu myślenia większości parlamentarnej. Neo-sędziowie SN też na to liczyli” – podkreśla prof. Rakowska-Trela.

 

„Zdarza się oczywiście, że Trybunał – w składzie prawidłowym bądź nie – bada sprawy wnoszone przez obywateli. Wciąż jednak priorytet mają sprawy politycznie istotne. Gdy takie sprawy się pojawiają, wszystkie inne schodzą na boczny tor” – uważa prawniczka.

 

Profesor Piotrowski wskazuje, że dodatkowe pytania są konsekwencją zmian w ustroju SN.

 

„Odzwierciedlają potrzebę legitymizacji tych zmian. Trybunał Konstytucyjny jest postrzegany właśnie jako organ legitymizujący. Byłoby to właściwe podejście, gdyby Trybunał nie był w symbiozie politycznej z większością parlamentarną. W tych pytaniach widzimy, że pytający oczekują pewnej odpowiedzi, mającej utwierdzić pytającego w przekonaniu, że wszystko jest w porządku. A tym samym utwierdzić w tym przekonaniu opinię publiczną” – mówi Piotrowski.

 

„Najbardziej wątpliwy jest udział TK w legitymizowaniu rozmaitych antykonstytucyjnych przedsięwzięć przy pomocy tego rodzaju pytań. SN ma prawo, a wręcz obowiązek zadawać pytania, gdy ma wątpliwości dotyczące zgodności z konstytucją. Trzeba jednak rozważyć, czy pytania mają służyć respektowaniu konstytucji, czy jej obejściu. Wiele pokażą same odpowiedzi TK, gdy usytuujemy je w kontekście zmian w sądownictwie” – dodaje Piotrowski.



Autor


Absolwentka lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie Warszawskim oraz College of Europe. Zdobywała doświadczenie m.in. w Komisji Europejskiej i na Uniwersytecie Narodów…


Więcej

Opublikowany

8 stycznia 2021







Inne artykuły tego autora

31.08.2021

Prawny polexit w TK odroczony. RPO Marcin Wiącek domaga się wyłączenia jednego z sędziów

13.08.2021

Działania pozorowane i chaos w SN. Sędziowie Izby Karnej przejmą część spraw Izby Dyscyplinarnej

12.08.2021

Prezes Manowska wbrew TSUE odmraża Izbę Dyscyplinarną

03.08.2021

Izba Dyscyplinarna SN rusza z dyscyplinarkami. Ignoruje orzeczenia TSUE

30.07.2021

Manowska już nie chce wojny z Unią. Namawia rządzących do wykonania orzeczeń TSUE

29.07.2021

Ziobro chce podważyć Europejską konwencję praw człowieka. Wzywa na pomoc TK Przyłębskiej

29.03.2021

Niemiecki Trybunał spełni marzenie Ziobry? Wstrzymał ratyfikację Funduszu Odbudowy UE

26.03.2021

PE stawia ultimatum: Komisja ma natychmiast uruchomić mechanizm „pieniądze za praworządność”

11.03.2021

Polska skarży do TSUE mechanizm „pieniądze za praworządność”. Po to, żeby Ziobro spał spokojnie?

07.03.2021

RPO chce wyłączenia Przyłębskiej ze składu orzekającego w TK. Chodzi o wypowiedzi jej męża

26.02.2021

Wiceszef Ordo Iuris nie będzie doradzał UE ws. LGBT. Trwa postępowanie wyjaśniające

26.02.2021

I Prezes SN robi zamach na jawność. Ograniczy dostęp do informacji o nadużyciach władzy

25.02.2021

Wiceprezes Ordo Iuris doradza UE m.in. w sprawach LGBT. Jak to się stało?

11.02.2021

Europa reaguje. Wiceszefowa KE o proteście mediów w Polsce: „Czarne ekrany mówią bardzo wiele”

09.02.2021

Eurodeputowani o Polsce po wyroku TK: „Kraj niczym dystopijna republika Gilead”

29.01.2021

„Polska jedynym takim krajem w historii najnowszej UE” – zagraniczna prasa po publikacji wyroku TK

25.01.2021

Knebel dla pracowników MSZ. PiS wprowadza „tajemnicę dyplomatyczną”

21.01.2021

Min. Wójcik o zsyłce niezależnych prokuratorów: za PO też były delegacje. Nie takie i nie tyle

13.01.2021

Kaja Godek nazwała osoby LGBT „zboczeńcami”. Dziś wygrała w sądzie. „Państwo nas nie chroni”

06.01.2021

Ziobro wzywa na pomoc TK. Chce uderzyć w Morawieckiego za wycofanie weta na szczycie UE



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200