Warszawa w Budapeszcie. Węgierski sędzia pyta Trybunał Sprawiedliwości UE o niezawisłość sądownictwa

Udostępnij

Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…

Więcej

Węgierski sędzia poszedł polską ścieżką. Csaba Vasvári zainspirował się pytaniami prejudycjalnymi zadawanymi przez polskie sądy. Tymczasem premier Viktor Orbán zadeklarował dalszy udział w "bitwach" o praworządność



Sędzia Csaba Vasvári z Sądu Rejonowego w Peszcie zainspirował się pytaniami prejudycjalnymi zadawanymi TSUE przez polskie sądy. Odwołał się do opinii rzecznika generalnego TSUE Jewgienija Tanczewa wydanej w związku z pytaniami Sądu Najwyższego o Izbę Dyscyplinarną i neo-KRS. Zacytował fragmenty opinii dotyczące standardów krajowych rad sądownictwa w państwach członkowskich Unii.

 

Sędzia Vasvári zadał TSUE trzy pytania.

 

Pierwsze dotyczy tego, czy zgodne z unijnymi standardami jest niezapewnienie oskarżonemu pomocy tłumacza.

 

Drugie – najważniejsze z punktu widzenia walki o niezawisłość sędziów na Węgrzech – czy szerokie kompetencje Przewodniczącego Krajowego Biura Sądowego (Országos Bírósági Hivatal, OBH), rządowej agencji zarządzającej wymiarem sprawiedliwości, są zgodne z prawem unijnym.

 

Trzecie: czy sytuacja, w której wynagrodzenie sędziów z powodu braku waloryzacji są niższe od wynagrodzeń prokuratorów, jest zgodna z prawem UE.

 

  • Czy w zgodzie z prawem europejskim jest, że oskarżony nie mógł skorzystać z prawa do użycia swojego języka ojczystego z powodu braku tłumacza przysięgłego?
  • Czy zgodne jest z zasadami praworządności i niezależności sędziowskiej przedłożonymi w Traktacie o Funkcjonowaniu UE, że prezes samorządu sędziowskiego, przewodnicząca Krajowego Biura Sądowego kieruje sędziów na stanowiska kierownicze z ominięciem okresu składania wniosków sędziów o wyznaczenie na tę pozycję? Przewodniczący powołuje na te stanowiska wydając tymczasowe decyzje zamiast powoływać na wyznaczony termin, a które nie są w żaden sposób kontrolowane przez samorząd sędziowski. Wyznaczeni prezesi decydują o przypisywaniu spraw sędziom, tak więc żaden podsądny – węgierski lub obcy – nie może mieć pewności, że jego sprawa została przypisana bezstronnie, co może naruszać prawo do sprawiedliwego sądu, które to jest chronione przez węgierską konstytucję i prawo europejskie.
  • Fakt, że od 1 września 2018 roku sędziowie zarabiają mniej niż prokuratorzy tej samej rangi także może stać w sporze z przepisami prawa europejskiego, tym bardzie, że płace są równoważone jedynie uznaniowymi decyzjami dotyczącymi premii przyznawanymi przez prezesów sądów. Ostatnia kwestia stawia pytanie, czy węgierski system sądownictwa rzeczywiście gwarantuje warunki niezawisłości sędziowskiej, jeśli nie wyklucza ryzyka wpływu na sędziów poprzez premie.

 

Tłumaczenie na język polski: Iustitia. Artykuł w języku angielskim: Verfassungsblog.

 

Upolitycznienie sądownictwa na Węgrzech

 

Kluczowe dla kwestii niezawisłości sądów i indywidualnych sędziów jest pytanie o rolę Przewodniczącego Krajowego Biura Sądowego, OBH. Urząd utworzono w 2012 roku, w ramach wielkich zmian w wymiarze sprawiedliwości po uzyskaniu przez Fidesz większości konstytucyjnej.

 

Przewodniczący OBH ma kompetencje takie jak Prezes Krajowej Rady Sądownictwa (OBT) oraz dodatkowe kompetencje. W teorii działania Przewodniczącego OBH kontroluje węgierska KRS.

 

W praktyce pełniąca ten urząd związana z Fideszem prawniczka Tünde Handó ma największy wpływ na sądownictwo na Węgrzech. Zarzuca się jej upolitycznienie sądownictwa, między innymi poprzez ręczne sterowanie obsadzaniem sędziowskich wakatów oraz miejsc w węgierskiej KRS.

 

Powołana w tym roku nowa węgierska KRS znajduje się z Przewodniczącą Krajowego Biura Sądowego w stanie otwartej wojny.

 

Na początku czerwca większość parlamentarna koalicji rządzącej Fidesz-KDNP odrzuciła wniosek KRS o usunięcie Handó ze stanowiska z powodu uchybienia powadze urzędu.

 

„Ta decyzja potwierdza obawy wyrażane już wcześniej na forum krajowym i forach międzynarodowym. Obecnie nie ma sposobów sprawowania kontroli nad Prezesem Krajowego Biura Sądowego i dlatego węgierski wymiar sprawiedliwości jest zależny od władzy ustawodawczej. Władza sądownicza w żaden sposób nie kontroluje działań Tunde Handó” – KRS skomentowała odrzucenie wniosku.

 

Działania Przewodniczącej Krajowego Biura Sądowego krytykowało Europejskie Stowarzyszenie Sędziów, organy Rady Europy –  Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisja Wenecka) oraz monitorująca korupcję komisja GRECO, a także Komisja Europejska.

 

W najnowszym raporcie przygotowanym w ramach „Europejskiego semestru”, mechanizmu monitorującego postęp państw członkowskich w realizowaniu celów polityki gospodarczej UE, wyrażono wątpliwości co do efektywności systemu sprawiedliwości, a także niezawisłości sędziowskiej na Węgrzech. Wskazywano też na kontrowersje dotyczące Przewodniczącej Krajowego Biura Sądowego.

 

Dziewięcioletnia kadencja Tünde Handó upływa w 2021 roku.

 

Sędzia Vasvári, który zadał pytania prejudycjalne do TSUE, jest członkiem węgierskiej KRS. Wcześniej, choć dwukrotnie wygrał w konkursach na stanowisko w Sądzie Okręgowym w Budapeszcie, Krajowe Biuro Sądowe decydowało, że procedura została zakończona i nie podawało żadnych wyników. W 2017 roku Vasvári złożył z tego powodu pozew przeciwko Krajowemu Biuru Sądowemu i prezesowi Sądu Okręgowego w Budapeszcie. Ma więc osobistą motywację do wystąpienia przeciwko Tünde Handó.

 

Według najnowszych danych Europejskiej Tabeli Wymiaru Sprawiedliwości, większość Węgrów negatywnie ocenia stan niezależności sądownictwa.

 

Komisja Europejska skarży Węgry do Trybunału Sprawiedliwości UE

 

W 2018 roku wobec Węgier uruchomiono procedurę politycznego dialogu przewidzianą w art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej.

 

Komisja Europejska kilkakrotnie zaskarżyła Węgry do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z naruszeniem niezawisłości sędziowskiej oraz naruszaniem zasad demokratycznego państwa prawa. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że Węgry naruszyły prawo unijne przez obniżenie wieku przechodzenia w stan spoczynku przez sędziów.

 

TSUE rozpatruje skargi dotyczące przepisów o organizacjach pozarządowych finansowanych z zagranicy, a także ustawy o edukacji wyższej, tzw. lex CEU, która zmusiła Uniwersytet Środkowoeuropejski do przenosin do Wiednia.

 

25 lipca 2019 Komisja Europejska zadecydowała, że zaskarży Węgry do TSUE za naruszenie prawa unijnego przez przepisy ustawy „Stop Soros”. Zakazują one pomagania uchodźcom w składaniu wniosków o azyl i stały pobyt oraz ograniczają możliwość ubiegania się o azyl.

 

Orbán toczy z Unią bitwy o praworządność

 

Viktor Orbán 28 lipca mówił w Rumunii, że dzięki skomplikowanym manewrom udało mu się zastopować wybór „kandydata George’a Sorosa” (Fransa Timmermansa – przyp.red.) na stanowisko szefa Komisji Europejskiej oraz przedstawicieli „ideologicznej partyzantki” na inne kluczowe stanowiska w UE.

 

Wzywał Komisję Europejską do zaprzestania „politycznego aktywizmu” i zaprzestania politycznych ataków na państwa członkowskie. Zdaniem Orbána „błędy” Unii Europejskiej w dziedzinie polityki migracyjnej i gospodarczej polityki oszczędności muszą zostać naprawione. Viktor Orbán zadeklarował, że Węgry nadal będą brać udział w „bitwach” o praworządność. Sugerował, że „nerwy ze stali” potrzebne są do tego, aby nie śmiać się i nie obrażać europejskich partnerów w czasie tych potyczek.

 

Premier Węgier zasugerował też, że przewodnicząca obecnie w UE Finlandia sama ma kłopoty ze stanem praworządności, ponieważ w fińskim systemie nie ma oddzielnego Trybunału Konstytucyjnego, a Fińska Akademia Nauk podlega pod Ministerstwo Edukacji.

 

Orbán mówił również, że Unia Europejska to „liberalne imperium”, spełniony sen o współpracy liberalnych demokracji na forum ponadpaństwowym.

 

„Jest oczywiste, że na Węgrzech dzieje się coś innego”. Przypomniał swoją diagnozę z 2010 roku, że w ramach liberalnej demokracji nie da się znaleźć odpowiedzi na stojące przed Węgrami najważniejsze wyzwania, jakimi według premiera są depopulacja oraz rozmywanie się narodowej tożsamości, także wśród węgierskiej diaspory.

 

„Węgierskie rozwiązanie”, plan na następne piętnaście lat, to zachowanie gospodarki rynkowej oraz demokratycznych instytucji prawnych i politycznych, przy jednoczesnym wprowadzeniu radykalnej zmiany w organizacji społeczeństwa. Viktor Orbán streścił swój program w haśle: „tak” dla demokracji, „nie” dla liberalizmu.

 


 

Kwestie dotyczące praworządności w Polsce oraz w całej Unii Europejskiej będziemy dalej monitorować oraz wyjaśniać na łamach Archiwum Osiatyńskiego, a także – po angielsku – na stronie Rule of Law in Poland.

 

Podoba Ci się ten artykuł? Zapisz się na newsletter Archiwum Osiatyńskiego. W każdą środę dostaniesz wybór najważniejszych tekstów, a czasem również zaproszenia na wydarzenia.

 



Autor


Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…


Więcej

Opublikowany

2 sierpnia 2019





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

20.10.2019

Minister Mucha: Reforma sądów skraca postępowania, a skarga nadzwyczajna jest sukcesem. Nieprawda

11.10.2019

KE po raz trzeci skarży polski rząd za „reformę” sądownictwa. Za system dyscyplinarny dla sędziów

10.10.2019

Prof. Wyrzykowski: zmiana ustroju Rzeczpospolitej jest faktem

08.10.2019

Organizacje apelują do KE o zaskarżenie polskiego rządu do TSUE za system dyscyplinarny dla sędziów

04.10.2019

Dr Ziółkowski: Julię Przyłębską będzie można odsunąć od kierowania TK zgodnie z Konstytucją [ekspertyza]

01.10.2019

Prof. Matczak i dr Zalasiński: Jak przywrócić porządek w Trybunale Konstytucyjnym [ekspertyza]

26.09.2019

Łętowska i Bogdanowicz: rzecznik Tanczew potwierdził, że sędziowie mogą pytać TSUE o swoją niezależność

19.09.2019

Komisja Europejska: z praworządnością w Polsce coraz gorzej, kontynuujmy procedurę z art. 7 [UJAWNIAMY]

18.09.2019

Trybunał w Strasburgu oceni zwolnienie prezesów sądów przez Ziobrę

17.09.2019

„Kategoria honoru nie jest przez nas brana pod uwagę.” Mazur w Sejmie bronił KRS. Co przemilczał?

11.09.2019

Lewica ma program naprawy TK, SN i KRS. Zapowiada Trybunał Stanu dla Morawieckiego i Ziobry

07.09.2019

Morawiecki, nie idź tą drogą osłabiania demokracji! Amerykańscy kongresmeni piszą do premiera

05.09.2019

Bator-Ciesielska pyta TSUE o uprawnienia Ziobry i KRS. PiS pod ostrzałem kilkunastu pytań prejudycjalnych

03.09.2019

Twarda rozmowa holenderskiego ministra z Ziobrą. „Pogwałcenie praworządności”, „będziemy reagować”

03.09.2019

Przełomowy wyrok sądu: ustawa represyjna obniżająca emerytury i renty to jawna obraza Konstytucji

23.08.2019

Przekroczony Rubikon. Represje wobec sędziów ze świadomym łamaniem prawa, bez precedensu

22.08.2019

Rzecznik dyscyplinarny Schab bierze się za wpisy sędziów w sieci. Obudził się po roku

21.08.2019

„To podważenie fundamentów państwa prawa”. RPO skarży do sądu decyzje prezesa UODO

17.08.2019

Jak trwoga, to do Przyłębskiej. Trybunał ma pomóc władzy zataić listy poparcia kandydatów do nowej KRS

02.08.2019

Prokurator będzie mógł wstrzymać decyzję sądu o uchyleniu tymczasowego aresztu. RPO protestuje



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200