Raport Komisji LIBE w Parlamencie Europejskim: w Polsce zagrożona praworządność, demokracja i prawa człowieka

Udostępnij

Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…

Więcej

Niepokój europarlamentarzystów budzą zmiany ustrojowe, sposób procedowania ustaw, zmiany w procesie wyborczym. Ataki na niezależność sądownictwa. Ograniczanie wolności i praw obywatelskich. Wzywają Komisję Europejską do mówienia nie tylko o systemowych zagrożeniach dla praworządności, ale też demokracji i praw człowieka



Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Parlamentu Europejskiego (Komisja LIBE) opracowała raport miażdżący dla rządu PiS. Raport przygotował hiszpański europarlamentarzysta Juan Fernando López Aguilar, przewodniczący Komisji LIBE.

 

15 maja w Radiu Wnet europosłanka PiS Beata Kempa nazwała raport LIBE „potężnym uderzeniem w Polskę”.

 

Raport Komisji LIBE ocenia, że od czasu bezprecedensowego uruchomienia przez Komisję Europejską procedury z Artykułu 7 (1) przeciwko polskiemu rządowi 1 marca 2018 roku, sytuacja dotycząca praworządności i ochrony praw jednostek w Polsce znacznie się pogorszyła.

 

Niepokój europarlamentarzystów z Komisji LIBE budzą zmiany w trzech obszarach:

 

  • działanie systemu konstytucyjnego, ustawodawczego i wyborczego;
  • niezależność sądownictwa oraz poszanowanie praw sędziów;
  • ochrona praw podstawowych, w tym praw osób należących do mniejszości.

 

Diagnoza jest jednoznaczna –  rozpatrywane łącznie wydarzenia i zjawiska wymienione w raporcie są systemowym zagrożeniem dla wartości chronionych przez Artykuł 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Niosą ryzyko poważnego naruszenia tych wartości.

W związku z tym Komisja LIBE wzywa Radę do działania zgodnie z uzasadnioną opinią (reasoned proposal) wydaną przez Komisję Europejską i do stwierdzenia, że w Polsce istnieje ryzyko poważnego naruszenia unijnych wartości. Rada powinna też wystosować konkretne rekomendacje wraz z terminami zastosowania się do nich przez organy państwa polskiego.

 

Komisja LIBE idzie jednak dalej: wzywa Komisję Europejską, żeby ta w swojej uzasadnionej opinii uznała, że w Polsce istnieje jasne zagrożenie nie tylko praworządności, ale także demokracji i praw człowieka, czyli innych podstawowych unijnych wartości UE wymienionych w Artykule 2 Traktatu o UE.

 

Zachęca też Komisję Europejską do rozpoczęcia procedury przeciwko naruszeniu prawa unijnego przez to jak obecnie działa w Polsce Trybunał Konstytucyjny.

 

Komisja LIBE podkreśla także, że należy jak najszybciej wprowadzić mechanizm monitorowania praworządności w państwach Unii. Popiera też propozycję ochrony unijnego budżetu w przypadkach naruszania praworządności w państwach członkowskich. Wzywa Radę do niezwłocznego rozpoczęcia międzyrządowych negocjacji na ten temat.

 

Zastrzeżenia Komisji LIBE

 

Działanie systemu konstytucyjnego, ustawodawczego i wyborczego

 

Raport Komisji LIBE ocenia, że Sejm uzurpował sobie prawo do oceny zgodności prawa z konstytucją, kiedy w 2015 i 2016 roku uchwalał ustawy z Trybunale Konstytucyjnym. Raport wskazuje też na brak niezależnej oceny zgodności ustaw z konstytucją przez TK. Krytykuje, że Sejm uchwalił lub nowelizował ustawy o służbie cywilnej, Policji, Prokuraturze,  Rzeczniku Praw Obywatelskich, Radzie Mediów Narodowych, inwigilacyjną oraz szereg tak zwanych ustaw sądowniczych, gdy w Polsce nie działała niezależna kontrola konstytucyjności przez TK.

 

Raport LIBE krytykuje też ekspresowe przyjmowanie ustaw o kluczowym znaczeniu, bez konsultacji społecznych. A także procedowanie projektów ograniczających prawa i wolności obywateli (takich jak projekty zaostrzające przepisy o przerywaniu ciąży) w czasie, kiedy w wyniku obostrzeń związanych z epidemią COVID-19 ograniczona jest możliwość organizowania się i protestowania przez obywateli.

 

Wyrażono też wątpliwości co do wprowadzania zmian w procesie wyborczym oraz takich negatywnych związanych z nim zjawisk jak używanie mowy nienawiści w czasie kampanii wyborczych w 2019 roku. Skrytykowano, że o ważności wyborów ma decydować nowa Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w SN, obsadzona przez sędziów nominowanych z rekomendacji nowej KRS, powołanej w upolitycznionej procedurze. Według raportu LIBE takie rozwiązanie, budzi poważne wątpliwości co do przestrzeganiu w Polsce zasady trójpodziału władzy i funkcjonowania demokracji.

 

Skrytykowano też przygotowania do przeprowadzenia wyborów prezydenckich 10 maja, w tym zwłaszcza zmiany w ustawach dotyczących organizacji wyborów na chwilę przed planowanymi wyborami oraz plan przeprowadzenia wyborów wyłącznie w formie korespondencyjnej. Zwrócono też uwagę, że nie było warunków do prowadzenia prawdziwej kampanii wyborczej, w której mogliby się na równych zasadach zaprezentować wszyscy kandydaci.

 

Niezależność sądownictwa oraz poszanowanie praw sędziów

 

W raporcie Komisji LIBE przypomniano o zmianie ustaw o TK w 2015 i 2016 roku, odmowie publikacji wyroków „starego” TK , a także wynikającego ze zmian w obsadzeniu i sposobie funkcjonowania TK braku niezależnej kontroli konstytucyjności prawa przez Trybunał.

 

Przypomniano próby usunięcia sędziów z SN i sędziów sądów powszechnych przez obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku. Skrytykowano zmiany w ustawie o SN, które ograniczyły udział sędziów w wyborze nowego Pierwszego Prezesa SN.

 

Wprowadzenie funkcji osoby „pełniącej obowiązki Pierwszego Prezesa SN”. Wprowadzenie zasady, że w przypadku nie wyłonienia kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN w czasie dwóch głosowań Zgromadzenia Ogólnego, w trzecim głosowaniu kworum tworzy już 32 sędziów SN. W ocenie Raportu LIBE, narusza to model podziału władzy między Prezydentem RP a sędziami SN, o którym mówi art. 183.3 Konstytucji.

 

Kolejne wątpliwości budziły uprawnienia Prezydenta RP i możliwość wywierania przez niego bezpośredniego wpływu na postępowania dyscyplinarne wobec sędziów SN – ponieważ mianuje on rzeczników dyscyplinarnych dla sędziów SN i może ich wyłączać z już prowadzonych postępowań. Według Raportu LIBE zagraża to trójpodziałowi władz i niezawisłości sędziowskiej.

 

W raporcie wiele uwagi poświęcono nowym izbom w SN – Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Dyscyplinarnej. Wyróżniono wyrok sędziów Izby Pracy w SN z 5 grudnia, w którym oceniono, że Izba Dyscyplinarna nie jest niezależnym sądem w rozumieniu kryteriów podanych przez Trybunał Sprawiedliwości UE 19 listopada 2019 roku. Zauważono jednak, że polskie władze ten wyrok zignorowały, Izba Dyscyplinarna i nowa KRS działały dalej, a TK orzekł, że uchwała trzech izb SN z 23 stycznia 2020 nie obowiązuje.

 

Odnotowano także, że polskie władze nie zastosowały się do decyzji Trybunału Sprawiedliwości UE o środkach tymczasowych dotyczących Izby Dyscyplinarnej. Według Raportu Komisji LIBE, poprzez takie działania polski rząd podważa zasadę pierwszeństwa prawa unijnego. Komisja LIBE wzywa też Komisję Europejską do uruchomienia procedury przeciwko naruszeniu prawa unijnego w związku z funkcjonowaniem Izby Kontroli Nadzwyczajnej w Sądzie Najwyższym.

 

Raport Komisji LIBE szczegółowo omawia również sytuację nowej Krajowej Rady Sądownictwa. Przypomina, że nowa KRS od połowy 2018 roku jest zawieszona w Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa i wzywa Komisję Europejską do uruchomienia procedury przeciwko naruszeniu prawa unijnego w związku z funkcjonowaniem nowej KRS.

 

W raporcie odnotowano też uprawnienia Ministra Sprawiedliwości wobec prezesów i wiceprezesów sądów powszechnych. Przypomniano „wielką wymianę” prezesów i wiceprezesów sądów w 2017 i 2018 roku. Zasygnalizowano dyscyplinarne uprawnienia Ministra Sprawiedliwości wobec prezesów sądów. Oceniono, że obowiązująca od 14 lutego „ustawa dyscyplinująca”, która przeniosła część uprawnień ze zgromadzeń sędziów do kolegium sądów (przewodzą im prezesi mianowani przez Ministra Sprawiedliwości) stanowi dalsze zagrożenie dla niezawisłości sędziowskiej.

 

Skrytykowano też połączenie funkcji Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości oraz zmiany w organizacji prokuratury.

 

Szczegółowo omówiono system odpowiedzialności dyscyplinarnej dla sędziów, krytykując nowy system sankcji wobec sędziów, zakazy wypowiedzi w mediach, a także konieczność ujawniania przez sędziów należenia do stowarzyszeń.

 

Ochrona praw podstawowych, w tym praw osób należących do mniejszości

 

W Raporcie LIBE wymieniono też liczne negatywne zmiany i zjawiska dotykające ochrony praw i wolności.

 

Przede wszystkim mocno podkreślono, że zmiany w sądownictwie zagrażają realizacji prawa do sprawiedliwego procesu prowadzonego przez niezależny sąd.

 

Odnotowano też zjawiska zagrażające wolności wypowiedzi, takie jak pozywanie dziennikarzy przez rząd, co może wywierać efekt mrożący. Wskazano na konieczność usunięcia z polskiego porządku prawnego artykułu 55a ustawy o IPN, który umożliwia powództwa cywilne przeciwko osobom, które naruszają dobre imię polskiego państwa i narodu przez wypowiedzi o historii.

 

W kwestii wolności zgromadzeń zauważono, że w Polsce wciąż obowiązują  przepisy znowelizowanej w 2016 roku ustawy o zgromadzeniach, które uprzywilejowują tak zwane zgromadzenia cykliczne. W zakresie prawa do prywatności zaapelowano o nowelizację ustawy inwigilacyjnej.

 

W Raporcie LIBE zaapelowano do polskich władz o zmiany w ustawie o Narodowym Instytucie Wolności tak, aby zagwarantować, że środki publiczne, niezbędne do przetrwania organizacji społeczeństwa obywatelskiego, będą rozdzielane w sposób sprawiedliwy, bezstronny i przejrzysty, przy poszanowaniu pluralizmu w społeczeństwie.

 

Zaapelowano do polskich władz o zdecydowane działania i potępienie wszelkich przejawów ksenofobii, przestępstw z nienawiści i mowy nienawiści. W tym o zaprzestanie dyskryminacji osób LGBT oraz naruszaniu ich praw przez władze. Wyszczególniono, że władze powinny potępiać homofobiczną mowę nienawiści, zwłaszcza w kontekście kampanii wyborczej, a także formy publicznej dyskryminacji osób LGBT takie jak przyjmowanie uchwał ogłaszających część kraju strefami wolnymi od ideologii LGBT.

 

Zwrócono uwagę na projekty kryminalizacji edukacji seksualnej w szkołach, a także na próby dalszego ograniczania praw reprodukcyjnych przez zaostrzenie przepisów ustawy o przerywaniu ciąży.



Autor


Prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…


Więcej

Opublikowany

15 maja 2020







Inne artykuły tego autora

01.04.2021

Rządzący od lat dyskredytują TSUE. Wniosek Morawieckiego do TK ma w tym jeszcze pomóc

31.03.2021

KE skarży polski rząd do TSUE. Nie uznaje uchylenia immunitetów sędziom Tulei i Morawiec

29.03.2021

Prawnicy z całego świata apelują do KE o obronę polskiego Sądu Najwyższego i Igora Tulei

24.03.2021

Tak się bronią przed „pieniędzmi za praworządność”. Znamy treść zarzutów Polski i Węgier

13.03.2021

Holenderscy posłowie żądają działań ws. łamania praworządności w Polsce i na Węgrzech

05.03.2021

„Sytuacja bliższa standardom białoruskim niż UE”. Polscy prokuratorzy dają świadectwo europosłom

05.03.2021

Jourová i Reynders w odpowiedzi na list 5231 sędziów i prokuratorów rozmywają odpowiedzialność KE

02.03.2021

Co oznacza wyrok TSUE? PiS ma kłopot. Trybunał dał wytyczne, jak ocenić przepisy ustawy o neo-KRS

27.02.2021

Jourová: Komisja Europejska nie będzie się uchylać od obrony praworządności w państwach UE

25.02.2021

Skandaliczne słowa Kurskiego w sądzie: gdyby zabójca oglądał TVP Info, może Adamowicz by żył

22.02.2021

Orbán chce dalej ograniczać niezależne media. Węgry to przestroga dla Polski [ROZMOWA]

20.02.2021

Europejski Trybunał Praw Człowieka: sprawy dotyczące zmian w polskim sądownictwie będą priorytetowe

15.02.2021

„Akt niezgodny z prawem”. Komitet Nauk Prawnych PAN protestuje ws. wykazu czasopism Czarnka

13.02.2021

Bezprecedensowa decyzja sądu w Amsterdamie. Stosuje wyrok TSUE i odmawia wydania Polaka do Polski

03.02.2021

To ona zgłosiła Iustitię do Nagrody Nobla: „Europa nie może siedzieć z założonymi rękami”

31.01.2021

Założyciel Ordo Iuris i żona posła PiS oficjalnie zgłoszeni na sędziów Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

28.01.2021

Komisja Europejska przechodzi do kolejnego etapu postępowania w sprawie ustawy kagańcowej

27.01.2021

Duda wychwala Izbę Kontroli Nadzwyczajnej za wyrok wydany przez „starą” Izbę Karną SN

27.01.2021

Rada Europy: sędziowie w Polsce i Mołdawii muszą pozostać niezależni

23.01.2021

Prezes Europejskiego Stowarzyszenia Sędziów: ustawa kagańcowa musi zostać natychmiast zablokowana



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200