Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka obnaża słabość zmian w SN proponowanych w LexDuda

Udostępnij

współzałożycielka Archiwum Osiatyńskiego i The Rule of Law in Poland, doktor nauk prawnych, badaczka w Polskiej Akademii Nauk, afiliowana przy…

Więcej

Europejski Trybunał Praw Człowieka w trzecim wyroku orzekł, że problem ze zmianami w Sądzie Najwyższym przeforsowanymi przez PiS leży w wadliwie powołanej Krajowej Radzie Sądownictwa.     3 lutego Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że składy orzekające w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, w której zasiadają osoby powołane do SN w procedurze z udziałem nowej Krajowej […]



Europejski Trybunał Praw Człowieka w trzecim wyroku orzekł, że problem ze zmianami w Sądzie Najwyższym przeforsowanymi przez PiS leży w wadliwie powołanej Krajowej Radzie Sądownictwa.

 

 

3 lutego Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że składy orzekające w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, w której zasiadają osoby powołane do SN w procedurze z udziałem nowej Krajowej Rady Sądownictwa naruszają prawo do sądu chronione przez Europejską Konwencję Praw Człowieka. Orzeczenie zapadło w sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce.

 

 

To piąty wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczący skarg na elementy zmian w sądownictwie przeforsowanych przez Zjednoczoną Prawicę pod kierunkiem Ministra Sprawiedliwości/Prokuratora Generalnego Zbigniewa Ziobry.

 

 

Wydanie przez ETPCz wyroku zbiegło się z ogłoszeniem przez prezydenta Andrzeja Dudę „lexDuda”, zakładającej likwidację Izby Dyscyplinarnej w Sądzie Najwyższym.

 

ETPCz w trzecim z rzędu wyroku jasno i dobitnie wskazał, że

 

sednem problemu z przeforsowanymi przez PiS zmianami w Sądzie Najwyższym jest wprowadzanie do składów orzekających osób powołanych w procedurze z udziałem wadliwie wybranej Krajowej rady Sądownictwa.

 

Duda nie przedstawił jednak projektu sanującego sytuację w kraju i mogącego deeskalować konflikt w Unią Europejską o niezależne sądy w Polsce.

 

 

Ma tego świadomość wiceminister sprawiedliwości Marcin Warchoł, który ocenił projekt prezydenta następująco:

 

„Pan Prezydent ma oczywiste prawo zaproponować przepisy, które zastąpiłyby obecnie obowiązujące. Jest zrozumiałe, że poczuwa się do współodpowiedzialności za aktualny stan rzeczy.

 

 

Chcę podkreślić, że byłoby rzeczą bardzo niedobrą, gdyby propozycje prezydenta oznaczały politykę białej flagi. Obowiązkiem głowy państwa jest stać w obronie polskiej konstytucji i suwerenności, zgodnie z art. 126 ust. 2 Konstytucji RP.

 

 

Wydaje się na pierwszy rzut oka, że te propozycje niczego nie rozwiązują. Kompromis zaproponowany przez Pana Prezydenta, którego wyrazem są obecnie obowiązujące ustawy sądowe został przez UE odrzucony. Mimo to Pan Prezydent nadal idzie tym tropem. Projekt nie zaspokaja żądań UE. Po pierwsze – dlatego, że kwestionuje ona demokratycznie wybraną KRS, a tego projekt nie dotyczy. Po drugie – dlatego, że UE nakazuje stosować się do wyroków TSUE i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. A dzisiejszy wyrok ETPCz podważa status sędziów Izby Cywilnej. W jego świetle pierwsza prezes Małgorzata Manowska nie jest więc sędzią. Stosowanie się do wyroków ETPCz jest wpisane w mechanizm warunkowości. Jeśli zatem chcemy się wycofywać, to jest to droga donikąd”.

 

 

 

ETPCz systematycznie orzeka o nowej KRS

 

 

ETPCz w wyroku w sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce rozwinął i ugruntował orzecznictwo dotyczące nowej Krajowej Rady Sądownictwa, utworzonej w 2018 roku na podstawie prezydenckiej ustawy z 2017 roku.

 

 

Po raz pierwszy ETPCz wypowiedział się o KRS w lipcu 2021 roku w wyroku w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, dotyczącej dodanej w 2018 roku do Sądu Najwyższego Izby Dyscyplinarnej. Orzekł, że przez udział wadliwie powołanej KRS w procesie powołań sędziowskich, co dotyczy wszystkich osób tworzących Izbę Dyscyplinarną, naruszane jest prawo do sądu osób, których sprawy są rozpatrywane przez tę izbę – sędziów, prokuratorów, adwokatów. ETPCz orzekł, że naruszono Artykuł 6.1. Europejskiej Konwencji Praw Człowieka chroniący prawo do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd ustanowiony ustawą.

 

 

W listopadzie 2021 roku ETPCz w wyroku w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce orzekł, że ze względu na udział wadliwie powołanej nowej KRS w procesie powołania osób do drugiej dodanej w 2018 roku do SN izby – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych – naruszane jest prawo do sądu skarżących i również stwierdził naruszenie Artykułu 6.1. Konwencji. W tej sprawie skarżącymi były dwie sędzie.

 

 

Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych rozstrzyga m.in. o ważności wyborów i rozpatruje skargi nadzwyczajne od wyroków sądów.

 

 

Na tle wcześniejszego orzecznictwa nie zaskakuje wyrok w sprawie Advance Pharma. ETPCz analogicznie zawyrokował, że składy Izby Cywilnej, w których orzekają osoby powołane w procedurze z udziałem wadliwej nowej KRS, nie spełniają kryterium niezależnego sądu w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

 

 

Ale to i tak orzeczenie przełomowe. Po raz pierwszy zapadł wyrok co do składów „starej” izby Sądu Najwyższego. Oprócz cywilnej, w SN są jeszcze „stare” izby karna i ubezpieczeń społecznych. W ciągu czterech ostatnich lat, dzięki współdziałaniu nowej KRS i prezydenta Andrzeja Dudy, powołano do nich nowe osoby. Już w 2018 roku opisywaliśmy proces „przejmowania” SN, które działo się stopniowo, niczym atrament zaczerniający wodę. Dziś 40 procent osób w Izbie Cywilnej to „neo-sędziowie”.

 

 

Izba Cywilna rozpatruje sprawy  z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, rodzinnego i opiekuńczego, sprawy dotyczące rejestracji przedsiębiorców i rejestracji zastawów.

 

 

Wyrok ETPCz w sprawie Advance Pharma ma zatem kolosalne znaczenie dla pewności obrotu prawnego w Polsce i praw obywateli. Od 3 lutego każdy, kogo sprawa jest rozpatrywana w Izbie Cywilnej przez skład z udziałem neo-sędziów, może odwołać się do ETPCz powołując się na ten wyrok.

 

 

 

Wyrok uwypukla słabość LexDuda

 

 

Kilka godzin po ogłoszeniu wyroku w sprawie Advance Pharma przez ETPCz, prezydent Andrzej Duda przedstawił swoje nowe pomysły na zmiany w SN.

W projekcie mają znaleźć się następujące rozwiązania:

  • likwidacja Izby Dyscyplinarnej SN i oddelegowanie jej sędziów do innych izb;
  • możliwość odwołania się od wyroków Izby Dyscyplinarnej, ale tylko w niektórych sprawach dyscyplinarnych;
  • utworzenie nowej Izby Odpowiedzialności Zawodowej, bez przywilejów Izby Dyscyplinarnej;
  • utworzenie nowej przesłanki odpowiedzialności zawodowej – „odmowy wymiaru sprawiedliwości”;
  • umożliwienie obywatelom-stronom w postępowaniu dokonywania „testu niezależności” sędziego, który orzekał w ich sprawie.

Przypomnijmy: w obliczu masowych protestów, w lipcu 2017 roku Duda zawetował dwie z trzech „ustaw sądowniczych”: o SN i KRS. Podpisał ustawę o sądach powszechnych.

Następnie zaproponował własne projekty ustaw, które z uwzględnieniem licznych poprawek kontrolowanego przez PiS parlamentu, zostały uchwalone w grudniu 2017 roku i podpisane przez prezydenta. Duda w ciągu dwóch kadencji zawetował 11 ustaw.

W wyrokach w sprawach Reczkowicz, Dolińska-Ficek i Ozimek i Advance Pharma, ETPCz orzekł, że rozwiązania zaproponowane w wielokrotnie nowelizowanej, prezydenckiej ustawie o Sądzie Najwyższym z 8 grudnia 2017 roku, naruszają prawo do sądu chronione przez Europejską Konwencję Praw Człowieka.

ETPCz w trzech wyrokach orzekł, że sednem problemu jest udział wadliwej Krajowej Rady Sądownictwa w powoływaniu osób do izb Sądu Najwyższego.

Prezydent nie przedstawił projektu sanującego sposób wyboru Krajowej Rady Sądownictwa. Przygotował projekt minimum, który, jak we wrześniu zapowiedział wicepremier Jarosław Kaczyński, ma doprowadzić do likwidacji Izby Dyscyplinarnej w dotychczasowym kształcie.

15 lipca Trybunał Sprawiedliwości UE w ostatecznym i niezaskarżalnym wyroku orzekł, że ta izba narusza prawo unijne. Komisja Europejska wymienia likwidację izby, obok przywrócenia systemowych gwarancji niezależności sądownictwa i przywrócenia zawieszonych sędziów do pracy jako warunki zaakceptowania krajowego planu odbudowy przedstawionego przez rząd Mateusza Morawieckiego.

Nowy prezydencki projekt nie usuwa jednak podstawowej, kardynalnej wady systemu stworzonego za rządów PiS: wadliwej Krajowej Rady Sądownictwa. Wyrok ETPCz tylko to uwypukla.

Jak w rozmowie z OKO.press podkreślała adwokat Sylwia Gregorczyk-Abram: „Tak naprawdę chodzi raczej o upudrowanie całej sytuacji, by móc dalej przejmować kontrolę nad SN”.



Autor


współzałożycielka Archiwum Osiatyńskiego i The Rule of Law in Poland, doktor nauk prawnych, badaczka w Polskiej Akademii Nauk, afiliowana przy…


Więcej

Opublikowany

3 lutego 2022






Inne artykuły tego autora

04.07.2022

Czy nie lepiej usunąć Węgry i Polskę z Unii Europejskiej? John Morijn: Odrzucam ten pomysł

29.06.2022

Rząd PiS znów stanął przed TSUE. Komisja Europejska: system dyscyplinowania sędziów narusza prawo UE

28.06.2022

Europa nie może iść na kompromis, jeśli chodzi o rządy prawa w Polsce

30.03.2022

TSUE potwierdził, że sposób wyboru KRS ma wpływ na ocenę niezawisłości sądu [ANALIZA WYROKU]

16.03.2022

ETPCz zasądza 30 tys. euro sędziemu ze starej KRS, któremu ustawa PiS skróciła kadencję [WYROK]

22.02.2022

TSUE: sędziów nie można dyscyplinować za stosowanie zasady pierwszeństwa prawa UE

03.02.2022

Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka obnaża słabość zmian w SN proponowanych w LexDuda

28.01.2022

„Nasza praworządność”. Polki w Holandii edukują o ataku na sądy w Polsce

22.01.2022

Polscy kandydaci na sędziów Trybunału w Strasburgu odrzuceni. Porażka założyciela Ordo Iuris

08.01.2022

Kasa i Trybunał Przyłębskiej. Konflikt między Polską i UE będzie narastał [CO NAS CZEKA W 2022]

08.01.2022

Kasa i Trybunał Przyłębskiej. Konflikt między Polską i UE będzie narastał [CO NAS CZEKA W 2022]

30.12.2021

Prawny polexit. TK Julii Przyłębskiej orzekł, że wyroki TSUE są sprzeczne z konstytucją [MÓJ TEKST ROKU]

27.12.2021

Żarty się skończyły. W UE nie będą już negocjować z ustrojowymi zamachowcami [ROZMOWA]

22.12.2021

Pilne! Komisja Europejska wszczyna postępowanie przeciwko Polsce za działania Trybunału Konstytucyjnego

08.12.2021

Raport: w wyniku „dobrej zmiany” PiS spadła wydajność Sądu Najwyższego

07.12.2021

Polski rząd znowu wskazał założyciela Ordo Iuris na sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

02.12.2021

Rzecznik TSUE: Oddalić zarzuty Polski i Węgier w sprawie „pieniędzy za praworządność”

16.11.2021

TSUE: Uprawnienia Ziobry do delegowania sędziów są sprzeczne z prawem unijnym

15.11.2021

Wyjaśniamy, dlaczego Ziobro złożył do TK wniosek ws. Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

09.11.2021

ETPCz: Polska naruszyła prawo do niezależnego sądu. Musi zapłacić sędziom po 15 tys. euro



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200