Raport HFPC: Czas próby. Sędziowie wobec zmian w wymiarze sprawiedliwości

Udostępnij

W Archiwum Wiktora Osiatyńskiego od 2017 roku dokumentujemy, analizujemy i objaśniamy zmiany w zakresie praworządności w Polsce.

Więcej

Zmiany w wymiarze sprawiedliwości wprowadzone w ciągu ostatnich czterech lat są w dużej mierze wykorzystywane do zwiększenia presji na sędziów – wynika z raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka „Czas próby. Sędziowie wobec zmian w wymiarze sprawiedliwości”. Formy presji obejmują pięć obszarów: próby wpływania na proces orzeczniczy, postępowania dyscyplinarne, trwające konflikty w sądach, ataki ze strony mediów oraz naruszenia prawa do prywatności sędziów.



Badanie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

 

Od lutego do lipca 2019 r. prawnicy Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka przeprowadzili 40 wywiadów z sędziami z 26 sądów w 15 miastach w Polsce. W badaniu wzięli udział przede wszystkim liniowi sędziowie z sądów wszystkich instancji (od rejonowych po apelacyjne). Przeprowadzone wywiady koncentrowały się przede wszystkim na doświadczeniu presji odczuwanej przez sędziów, a także obecnej sytuacji w sądach i ocenie rozmówców wprowadzonych zmian w wymiarze sprawiedliwości.

 

Pięć obszarów presji

 

„W trakcie badania zidentyfikowaliśmy pięć obszarów, w których sędziowie najczęściej spotykają się z formami presji. Wśród 40 rozmówców 24 sędziów wskazywało, że spotkało się co najmniej z jedną formą presji. Te doświadczenia nasiliły się wraz ze zmianami w wymiarze sprawiedliwości wprowadzonymi w ciągu ostatnich czterech lat” – mówi Małgorzata Szuleka, współautorka raportu.

 

Żaden z rozmówców nie wskazał, by kiedykolwiek ktoś próbował wymusić na nich podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie. Nie oznacza to jednak, że proces orzeczniczy jest wolny od nacisków. Sędziowie wskazywali na np. zachowania władz sądów lub polityków, które noszą znamiona ingerencji w proces decyzyjny. Nie bez znaczenia w tym zakresie była również ogólna atmosfera panująca wokół sądów i sędziów, a także stale rosnąca groźba postępowań dyscyplinarnych, które przekładały się na tworzenie się wśród sędziów efektu mrożącego.

 

„Zdarzyło mi się usłyszeć od kolegów: lepiej tego nie rób, bo będziesz mieć dyscyplinarkę” – mówił jeden z uczestników badania. Zdaniem 11 rozmówców, efekt mrożący może mieć wpływ na strefę orzeczniczą. Sędziowie wskazywali także, że efekt mrożący wpływa na działalność publiczną sędziów.

 

Rozmówcy odnosili się do licznych ataków ze strony mediów publicznych i prawicowych, jako jednego z głównych źródeł presji. W tym kontekście szczególne znaczenie miała również działalność jednego z anonimowych kont na Twitterze, które atakuje poszczególnych sędziów. Dostęp autorów tego konta do poufnych dokumentów pochodzących np. z sądów, prowokowała podejrzenia o bliskiej współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości.

 

Ocena zmian w wymiarze sprawiedliwości

 

W raporcie pokazano również bardzo krytyczne stanowisko sędziów biorących udział w badaniu względem zmian wprowadzonych w wymiarze sprawiedliwości.

 

W tym zakresie szczególnie wyraźne było negatywne nastawienie sędziów względem nowej Krajowej Rady Sądownictwa. „Żaden z naszych rozmówców nie brał pod uwagę możliwości zwrócenia się do KRS w przypadku ataków na sędziego lub wzięcia udziału w procedurach konkursowych organizowanych przez Radę” – mówi Marcin Wolny, współautor raportu. Na negatywnej ocenie KRS zaważyły przede wszystkim tryb wyboru nowych sędziów-członków Rady, dobór samych członków oraz standardy pracy KRS.

 

Równie krytycznie sędziowie biorący udział w badaniu odnosili się do pracy Trybunału Konstytucyjnego po 2016 r. Właściwie żaden z sędziów biorących udział w badaniu nie zwróciłby się z pytaniem prawnym do Trybunału – wynika to przede wszystkim z braku pewności co do mocy prawnej orzeczeń wydawanych w nieprawidłowym składzie Trybunału.

 

Sytuacja w sądach

 

Raport koncentruje się na obecnej sytuacji w sądach. „Żadna ze zmian wprowadzonych w wymiarze sprawiedliwości w ciągu ostatnich lat nie doprowadziła do usprawnienia jego prac” – mówi Maciej Kalisz, współautor raportu.  Przykładowo, wprowadzane od sierpnia 2017 r. do lutego 2018 r. zmiany w kierownictwach sądów nie usprawniły prac sądów. Co gorsza, w wielu sądach rozmówców zmiany w zakresie kierownictwa sądów doprowadziły do narastających konfliktów i antagonizowania środowiska sędziowskiego.

 

Uczestnicy badania krytycznie odnieśli się również do funkcjonowania systemu losowego przydziału spraw. Pomimo tego, że większość sędziów chwaliła sam pomysł wprowadzenia takiego systemu, to jego funkcjonowanie w praktyce utrudnia pracę sędziów. W tym zakresie, pojawiały się również wątpliwości co do przejrzystości funkcjonowania samego systemu – w jednym sądzie sędzia biorący udział w badaniu pokazał badaczom HFPC pismo prezesa nakazujące przydzielenie danej sprawy konkretnemu sędziemu.

 

Rozmówcy odnosili się także do sytuacji pracowników administracyjnych, w tym zwłaszcza ich obciążenia pracą oraz niskiego wynagrodzenia, wskazując, że rzutuje to na efektywność pracy sędziego.

 

„Każdy poczytalny sędzia, który ma jakiekolwiek pojęcie o tej pracy, powie to samo, co ja – obecnie prowadzone reformy nie mają nic wspólnego z usprawnieniem pracy sądownictwa. Pod żadnym względem. Zarówno, jeśli chodzi o komfort pracy w sądzie, jak również z punktu widzenia społeczeństwa jako odbiorców naszej pracy” – mówił jeden z uczestników badania.

 

Z raportem można zapoznać się tutaj.

 


 

Kwestie dotyczące praworządności w Polsce oraz w całej Unii Europejskiej będziemy dalej monitorować oraz wyjaśniać na łamach Archiwum Osiatyńskiego, a także – po angielsku – na stronie Rule of Law in Poland.

 

Podoba Ci się ten artykuł? Zapisz się na newsletter Archiwum Osiatyńskiego. W każdą środę dostaniesz wybór najważniejszych tekstów, a czasem również zaproszenia na wydarzenia.

 



Autor


W Archiwum Wiktora Osiatyńskiego od 2017 roku dokumentujemy, analizujemy i objaśniamy zmiany w zakresie praworządności w Polsce.


Więcej

Opublikowany

24 lipca 2019





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

23.11.2020

Sądy pozytywnie rozpatrują zażalenia na zatrzymania podczas protestów. Prawdopodobne odszkodowania i zadośćuczynienia dla protestujących

19.11.2020

Oświadczenie Stowarzyszenia Sędziów Themis w sprawie represji wobec Igora Tuleyi

18.11.2020

Morawiecki powinien odpowiadać karnie za zwłokę w publikacji ustawy antycovidowej [ANALIZA]

17.11.2020

Konferencja Ambasadorów RP: Weto przeciw Polsce

14.11.2020

Archiwum Osiatyńskiego w debacie: Igrzyska Wolności [ZAPROSZENIE]

10.11.2020

Apel Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Izby Radców Prawnych do Kandydatek i Kandydatów na stanowisko Sędziego ETPC

09.11.2020

List otwarty nauczycieli akademickich Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego do Studentów i Rektora Uniwersytetu Warszawskiego

08.11.2020

Coś w Polsce pękło, coś się wylało. Jak młodzi zerwali Wielki Kompromis z Kościołem [GRAFF]

02.11.2020

Bodnar do KRRiTV przeciw cenzurowaniu TVN. Zwrot „TK Julii Przyłębskiej” jest OK

02.11.2020

Pracownicy Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego: Wyrok TK godzi w podstawowe prawa człowieka

02.11.2020

Ordo Iuris zrobiło coś, czego nie potrafią prawicowi rywale ani opozycja: rozegrało Kaczyńskiego

02.11.2020

Apel 210 generałów i admirałów o wyciszenie emocji. „Konflikt może skutkować rozlewem krwi”

01.11.2020

50 organizacji społecznych: „Odpowiedzialność za destabilizację państwa ponoszą rządzący”

31.10.2020

Stanowisko Zarządu Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego z dnia 28 października 2020 r.

31.10.2020

Stanowisko Stowarzyszenia Sędziów Themis w sprawie aktualnych społecznych protestów.

31.10.2020

Iustitia: Trybunał Konstytucyjny trzeba zlikwidować i powołać nowy

28.10.2020

Konferencja Ambasadorów RP: Popieramy strajk kobiet

27.10.2020

Postulaty Strajku Kobiet. Pierwszy: Wypier… z oświadczeniem Przyłębskiej

27.10.2020

Studentka do wykładowcy-sędziego TK: wnuczka oskarży pana o zabawę w naśladowcę Boga

26.10.2020

Oświadczenie Zespołu Poznańskiego Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych PAN w sprawie rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200