Prof. Łętowska: „Czy ten, kto zaproponował Boga na paszportach, przeczytał preambułę Konstytucji?”

Udostępnij

prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…

Więcej

Z okazji stulecia niepodległości na polskich paszportach znajdzie się napis "Bóg, honor, ojczyzna". A preambuła Konstytucji głosi: "my, Naród Polski, zarówno wierzący w Boga, jak i nie podzielający tej wiary". Prof. Łętowska o projekcie paszportu: To co najmniej konstytucyjny nietakt. Prof. Wyrzykowski: Dokument powinien być neutralny i techniczny



Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ujawniło nowy wzór paszportów. Każdy, kto od poniedziałku 5 listopada złoży wniosek o wydanie paszportu, otrzyma dokument według nowego wzoru.

 

 

Na biało-czerwonym znaku zabezpieczającym znajdzie się hasło „Bóg, Honor, Ojczyzna” .

 

Czy takie hasło jest zgodne z duchem Preambuły do Konstytucji z 1997 roku? Co z zasadą neutralności państwa w sprawach światopoglądowych i równym traktowaniem osób niewierzących?

 

O komentarz poprosiliśmy znawców prawa konstytucyjnego oraz prawa antydyskryminacyjnego.

 

Prof. Łętowska: Nietakt konstytucyjny

 

„Jeżeli w preambule do Konstytucji mamy wzmiankę o tych, którzy wierzą w Boga i tych, którzy nie podzielają tej wiary, wydaje mi się, że umieszczanie hasła »Bóg, Honor, Ojczyzna« w dokumencie wydawanym polskim obywatelom i obywatelkom jest co najmniej nietaktem konstytucyjnym. Zastanawiam się, czy ktokolwiek, kto to zaproponował, preambułę konstytucyjną przeczytał”.

 

Profesor nawiązuje do fragmentu preambuły, który brzmi: „my, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł, równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego – Polski”.

 

Prof. Wyrzykowski: Dokument urzędowy powinien być neutralny

 

Prof. Mirosław Wyrzykowski zwraca uwagę na zasadnicze wątpliwości propozycji „ostemplowania” paszportu. Dokument ma potwierdzać obywatelstwo polskie jednostki w relacjach międzynarodowych, jest dokumentem podróży.

 

W analizie przygotowanej dla Archiwum Osiatyńskiego profesor Wyrzykowski podkreśla, że ten dokument ma być przede wszystkim neutralny i techniczny, a nie być domniemaną bądź wprost wyrażoną deklaracją.

 

Prof. Wyrzykowski zwraca też uwagę na kontekst Polski jako państwa, w którym zbyt wiele wątpliwości nasuwa realizacja konstytucyjnej zasady neutralności państwa.

 

Za symptomatyczne uważa nacisk obecnej władzy na wartość „Honoru”.

 

„Czy dla konstytucyjnych organów państwa, w imieniu których jest wystawiany paszport, honor jest rzeczywiście wartością fundamentalną? Dla tych, którzy składali ślubowanie lub przysięgę i świadomie, z pełną premedytacją jej nie tylko nie dotrzymują, ale brutalnie łamią” – wątpi profesor Wyrzykowski.

 

I kwituje: „Może zatem z tego powodu powstała tak przemożna wola i ochota podkreślania w dokumencie podroży tej najwyższej cnoty, by ukryć jej brak w codziennym zachowaniu.”

 

Przypomina też, że hasło „Bóg – Honor – Ojczyzna” jest dziś zawłaszczane przez grupy społeczne, których zachowanie wskazuje, że nie przyświeca im ani Bóg, ani Honor, ani Ojczyzna. „Co więcej, widoczna jest próba zawłaszczenia tego wezwania i nadania mu takich treści, które powodują, że Ci wielcy i wspaniali, i Ci nieznani i równie wspaniali i bohaterscy, którzy ponieśli ofiarę  życia,  nie mogą spokojnie spoczywać w grobach”.

 

Alternatywa? „Jeżeli już konieczne byłoby zamieszczanie jakiegokolwiek hasła na dokumencie urzędowym (czemu, powtarzam, jestem przeciwny) to może w 2018 roku wystarczyłoby „Niepodległość 1918″?”

 

Profesor Roman Wieruszewski, wieloletni kierownik Poznańskiego Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych PAN oraz członek Komitetu Praw Człowieka ONZ zaleca jednak powstrzymanie emocji:

 

„w tym przypadku nie można traktować tej dewizy dosłownie, a raczej historycznie i symbolicznie. Trochę tak, jak amerykańską dewizę – „In God we trust”.

 

Honor i Ojczyzna, ale bez Boga

 

„Boga” do „honoru i „ojczyzny” dodano ustawowo dopiero w III RP.

 

Ustawa z 19 lutego 1993 roku o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dosłownie wprowadziła to hasło na sztandary – jako element sztandarów jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Hasło po raz pierwszy pojawiło się na sztandarach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej z 15 października 1943 roku.

 

Dewizę „Honor i Ojczyzna”, „Honneur et Patrie” rozpropagował Napoleon Bonaparte, umieszczając ją na najwyższym francuskim odznaczeniu – Legii Honorowej.

 

W Drugiej Rzeczpospolitej hasło, zgodnie ze swoim rodowodem, funkcjonowało jako „Honor i Ojczyzna”.

 

Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej mówi o nim w części o chorągwiach i sztandarach: „Za chorągiew pułkową w piechocie uznaje się chorągiew białą, prawie całkowicie zajętą przez polski krzyż kawalerski barwy czerwonej, pośrodku którego w otoku liści wawrzynowych istnieje napis „Honor i Ojczyzna” (art. 1.6).”

 

W takim brzmieniu zostało wyryte nad wejściem do gmachu Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Alejach Ujazdowskich. Przed 1939 rokiem tablica na froncie budynku, będącego w latach 1927-1939 siedzibą Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych, zawierała napis „HONOR, OJCZYZNA”. W 2016 roku w sprawie dodania nad wejściem do KPRM „Boga” interpelował u Premier Beaty Szydło poseł PiS Andrzej Melak. Nieskutecznie. Gmach jest pod opieką konserwatora zabytków.

 

Z tego względu, dodanie do paszportów dewizy „Bóg, Honor, Ojczyzna” nie może być traktowane jako specjalne nawiązanie do tradycji Drugiej Rzeczpospolitej.

 

Natomiast doskonale wpisuje się w proces utwierdzania w III Rzeczpospolitej modelu ustrojowego, w którym religia zajmuje poczesne miejsce. Polska jest przykładem modelu państwa z kościołem popieranym – nie ma kościoła państwowego, ale jeden kościół (katolicki) jest faktycznie i symbolicznie preferowany.

 

Większość Polaków i Polek, jak pokazują badania CBOS z 2015 roku, jest do obecności religii i kościoła w polskim państwie przyzwyczajona. Większości osób przebadanych przez CBOS nie raziły ani krzyże w budynkach publicznych, ani religijny charakter przysięgi wojskowej, ani lekcje religii w szkołach, ani udział księży czy biskupów w obrzędach i uroczystościach państwowych, ani święcenie przez księży miejsc i budynków użyteczności publicznej.

 

Nie oznacza to jednak, że części obywateli i obywatelek nie razi wprowadzanie przez władze religii lub odwoływań do Boga w kolejnych obszarach życia publicznego i w relacjach państwo-obywatel.

 

Jak „najlepsze paszporty na świecie”

 

Wprowadzenie nowych paszportów ma znaczenie praktyczne – Ministerstwo zapewnia, że wprowadzone rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa stawiają polski paszport na równi z „najlepszymi paszportami na świecie”.

 

Ważna jest też symbolika – nowe wzory graficzne uświetniają stulecie niepodległości. Część nowych znaków graficznych, które pojawią się na kartach paszportów, wybrano w głosowaniu internetowym. Najwięcej głosów przyznano:

 

  • Kopcowi Józefa Piłsudskiego w Krakowie – zwanemu Mogiłą Mogił. Usypano go z ziemi z miejsc bitew i kaźni Polek i Polaków; przypisuje mu się takie znaczenie, jak Grobowi Nieznanego Żołnierza w Warszawie,
  • Orzełkowi Legionowemu, czyli graficznemu symbolowi Legionów,
  • a także Gabrielowi Narutowiczowi, pierwszemu Prezydentowi Rzeczpospolitej Polskiej, zamordowanemu w 1922 roku na schodach „Zachęty” w Warszawie.

 

Ponadto na kartach książeczki paszportowej znajdziemy grafiki przedstawiające:

 

  • Bitwę Warszawską,
  • Order Virtuti Militari,
  • oraz twórców Polskiej niepodległości, m.in.: Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Wincentego Witosa.

 

Wprowadzenie nowych paszportów nie oznacza konieczności wymiany starych, które pozostają ważne aż do wskazanego na nich terminu.

 


 

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r.

 

PREAMBUŁA

 

W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i sdemokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł, równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego – Polski, wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach, nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej, zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku, złączeni więzami wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po świecie, świadomi potrzeby współpracy ze wszystkimi krajami dla dobra Rodziny Ludzkiej, pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność, w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym sumieniem, ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot. Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali, wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi, a poszanowanie tych zasad mieli za niewzruszoną podstawę Rzeczypospolitej Polskiej.

 

 

A,b,c,d,e… POMÓŻ nam dokończyć Alfabet buntu!

 



Autor


prawniczka, asystent w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w…


Więcej

Opublikowany

7 listopada 2018





Inne głosy w debacie



Inne artykuły tego autora

19.10.2018

Cała wstecz! Trybunał Sprawiedliwości cofa czystkę w Sądzie Najwyższym [Treść i analiza decyzji]

19.10.2018

Byli prezesi Trybunału Konstytucyjnego murem w obronie sędziego Safjana [oświadczenie]

10.10.2018

Niemiecki Trybunał: ZDF nie musi przepraszać za „polskie obozy zagłady”?

09.10.2018

„Niezgodne z prawem obsadzenie składu Sądu Najwyższego”. Prezydent Duda i KRS przyspieszają przejmowanie SN

22.09.2018

Odważni sędziowie Sądu Okręgowego w Warszawie krytykują KRS i Prezydenta

15.09.2018

Prokuratura Ziobry jak z Mrożka. Prawnicy odpowiadają ironią: Uprzejmie donoszę, że uczyłam o Konstytucji

10.09.2018

„Działanie haniebne”. 32 ambasadorów potępia IPN za próbę cenzurowania tablicy Bronisława Geremka

05.09.2018

Skandynawscy sędziowie wzywają swoje rządy do wywierania nacisków na PiS. „Najsilniejszymi możliwymi środkami”

25.07.2018

TSUE: irlandzki sąd musi sam ocenić stan praworządności w Polsce. Ale przemycił krytykę

24.07.2018

Polskie problemy z niezawisłością sędziów zaważą na systemie prawa całej Unii Europejskiej [przed wyrokiem TSUE w sprawie Celmer]

23.07.2018

Zawiesić Warchoła i Muszyńskiego. List europejskich prawników do Komisji Weneckiej

20.07.2018

Sędziowie od Francji po Filipiny nawołują Dudę do przywrócenia sędziów SN i niezależności sądownictwa

09.07.2018

Orzeł na tęczowym tle to nie zniewaga [ANALIZA PRAWNA]

06.07.2018

O, Holender! Prof. Buyse z Utrechtu kontruje wypowiedź Morawieckiego o doświadczaniu komunizmu

06.07.2018

„Nie możemy dłużej milczeć”. Siedmiu sędziów TK żąda wyjaśnień od Julii Przyłębskiej

04.07.2018

Sąd Najwyższy zagrożony. Komisja Europejska wszczyna postępowanie. Znów precedens w UE

27.06.2018

Orban demontuje rządy prawa. I rzuca wyzwanie Unii Europejskiej – spróbujcie mnie zatrzymać

12.06.2018

Reformy PiS to zagrożenie „dla tożsamości konstytucyjnej RP”. Uchwała Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego

29.05.2018

Coraz częstsze zmiany składów TK – stanowisko Zespołu Ekspertów Prawnych Fundacji Batorego

16.04.2018

Flaga unijna to nasza flaga. Zbierają podpisy pod obywatelskim projektem ustawy o ochronie flagi Unii Europejskiej



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200