Siedem lat „reform” Ziobry – postępowania dłuższe o 66 proc. Raport Fundacji Helsińskiej

Udostępnij

Absolwentka prawa i filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Publikowała m.in. w Dwutygodniku, Res Publice Nowej i Magazynie Kulturalnym.

Więcej

Helsińska Fundacja Praw Człowieka opublikowała raport podsumowujący siedem lat reformy sądowej w Polsce. Efekt? Od 2015 roku postępowania wydłużyły się aż o 66 proc. W 2015 roku na wyrok w procesie cywilnym czekaliśmy 10 miesięcy. W 2021 – 17 miesięcy     Helsińska Fundacja Praw Człowieka opublikowała 19 lipca raport „Koszty »reformy«. Funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości […]



Helsińska Fundacja Praw Człowieka opublikowała raport podsumowujący siedem lat reformy sądowej w Polsce. Efekt? Od 2015 roku postępowania wydłużyły się aż o 66 proc. W 2015 roku na wyrok w procesie cywilnym czekaliśmy 10 miesięcy. W 2021 – 17 miesięcy

 

 

Helsińska Fundacja Praw Człowieka opublikowała 19 lipca raport „Koszty »reformy«. Funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w latach 2015-2022. W raporcie dużo miejsca poświęcono efektywności wymiaru sprawiedliwości, w tym m.in. analizie, jak na przestrzeni lat zmieniał się czas oczekiwania na uzyskanie orzeczenia sądu. W ostatniej dekadzie postępowania uległy znacznemu wydłużeniu.

 

 

Jeszcze w 2011 roku trwały średnio cztery miesiące, w 2019 było to już siedem miesięcy. W tym czasie kilkukrotnie wzrosła także liczba spraw w polskich sądach trwających powyżej 12 miesięcy. Zaległości w rozpoznawaniu spraw regularnie się pogłębiają. Przewlekłości postępowań dotyczą ponad 40 proc. wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących Polski wydanych do 2021 roku, w którym stwierdzono naruszenie przynajmniej jednego przepisu Konwencji.

 

 

 

 

 

Od 2015 roku nastąpił wzrost długości postępowań o 66 proc., do czego przyczyniły się m.in. utrzymująca się w latach 2015–2017 znaczna liczba wakatów sędziowskich, brak usprawnienia organizacji pracy sędziów, a w ostatnich dwóch latach ograniczenia pracy sądów związane z pandemią.

 

 

W ciągu tych siedmiu lat znacząco wzrosła między innymi długość postępowań cywilnych. Procesy przed sądami rejonowymi wydłużyły się z 10 miesięcy w 2015 roku do aż 17 miesięcy w 2021. Postępowania gospodarcze trwają średnio 20 miesięcy w sądach okręgowych, 21 w sądach rejonowych.

 

 

Politycy rządu regularnie podnosili w tym czasie kwestię nadmiernej długości postępowań, ale robili to w sposób instrumentalny. Potrzebą przyspieszenia były uzasadniane kolejne zmiany w procedurze karnej oraz cywilnej. Żadne jednak nie przyniosły pożądanego efektu. Przyspieszenie jest również oficjalnym argumentem za spłaszczeniem struktury sądów, co resort Zbigniewa Ziobry zapowiada od dwóch lat.

 

 

Autorzy raportu zwrócili także uwagę, że Ministerstwo Sprawiedliwości próbuje w sztuczny sposób zaniżyć problem przewlekłości postępowań. „Na początku 2022 r. ministerstwo zmieniło zasady pracy sekretariatów sądowych i nakazało traktować jako oddzielne postępowania o nadanie klauzuli wykonalności orzeczenia lub ugody sądowej. Z uwagi na to, że proces nadawania klauzuli wykonalności nie trwa długo, doprowadzi to do obniżenia średniego czasu trwania postępowań cywilnych. Efektem ubocznym tego zabiegu będą jednak utrudnienia w pracy zawodowych pełnomocników i sędziów, którzy będą mieli problemy z ustaleniem, której sprawy realnie dotyczą wnioski o nadanie klauzuli wykonalności” – czytamy w raporcie.

 

 

Upadek KRS

 

 

Eksperci fundacji dużo miejsca poświęcili także zmianom, jakie dokonały się w ostatnich latach w Krajowej Radzie Sądownictwa. W wyniku reformy od 2018 roku Sejm wybiera aż 19 z 25 członków Rady. Sposób jej wyłonienia oraz funkcjonowania wzbudza wątpliwości – na nieprawidłowości zwracał uwagę w orzeczeniach Trybunał Sprawiedliwości UE oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka. KRS została także wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa. Nieprawidłowości te przekładają się na rosnące wątpliwości co do legalności podejmowanych przez nią decyzji.

 

 

Pod znakiem zapytania w świetle orzecznictwa międzynarodowego stoi także kwestia „wpływu, jaki mogą wywrzeć sędziowie mianowani przez nową KRS na prawo strony do rozpoznania sprawy przez niezależny sąd ustanowiony ustawą”.

 

 

W raporcie odnotowano, że od 2018 roku KRS tylko sporadycznie reagowała na liczne przypadki naruszenia niezależności sędziowskiej. Tak było między innymi w przypadku sędzi Alicji Czubieniak, ukaranej za prounijną wykładnię prawa krajowego. KRS nie domagała się jednak jej uniewinnienia, ale umorzenia postępowania ze względu na znikomą szkodliwość społeczną.

 

 

W większości przypadków ataków na sędziów KRS nie podejmowała żadnych działań. „Przykładowo,

KRS nie odniosła się szerzej do tzw. afery hejterskiej w Ministerstwie Sprawiedliwości, publicznych ataków na sędziów ze strony przedstawicieli obozu rządzącego lub mediów publicznych, czy działalności rzeczników dyscyplinarnych w stosunku do sędziów zabierających głos w dyskusji publicznej na temat zmian w sądownictwie”

– czytamy w raporcie.

Niejednokrotnie Rada sama atakowała sędziów – w jednym ze stanowisk dotyczącym SN nazwano sędziego Stanisława Zabłockiego „niegodnym powierzonego mu przez RP stanowiska”. W innym oświadczeniu wezwała wszystkie uprawnione organy do „stanowczej reakcji” wobec działań Sądu Najwyższego w związku z jednym z jego orzeczeń. Aprobująco wypowiadała się o tzw. ustawie kagańcowej. Wspierała także rząd w postępowaniach dotyczących wymiaru sprawiedliwości przez TSUE oraz ETPCz.

 

 

W raporcie poddano także analizie uchwały Rady w sprawie sędziów. Po pierwsze, członkowie Rady często sami starali się o awanse – KRS rekomendowała do wyższych stanowisk aż 7 z 15 członków. Po drugie, o awanse starali się ich małżonkowie, partnerzy oraz rodzeństwo. W trakcie kadencji 2018-2022 odnotowano takich przypadków więcej niż przez 27 wcześniejszych lat funkcjonowania KRS. Po trzecie, Rada podejmowała decyzje o awansach osób związanych z rzecznikami dyscyplinarnymi sądów powszechnych oraz z Ministerstwem Sprawiedliwości.

 

 

Władza nie wykonuje wyroków

 

 

Autorzy raportu podsumowali także inne zmiany w zakresie niezależności i niezawisłości sędziów, których w ostatnich latach dokonywał resort Ziobry. Po 2017 roku Minister Sprawiedliwości zyskał kompetencje w zakresie nominowania rzeczników dyscyplinarnych i sędziów sądów dyscyplinarnych. Zmieniły się przepisy dotyczące gwarancji do obrony sędziów pociąganych do odpowiedzialności za popełnienie deliktów dyscyplinarnych.

W raporcie opisano jak po 2018 roku rzecznicy wszczynali postępowania wobec sędziów angażujących się w obronę sądownictwa. Postępowania te dotyczyły treści wydawanych przez nich orzeczeń oraz wypowiedzi publicznych.

Obok postępowań dyscyplinarnych niezwykle dolegliwą formą represji, którą władza stosowała w ostatnich latach wobec sędziów, było kierowanie przez prokuraturę do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego wniosków o wyrażenie zgody na pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej (uchylenie immunitetu) w sprawach motywowanych politycznie. W raporcie jako przykład opisano sprawy sędziego Igora Tuleyi, sędzi Beaty Morawiec oraz sędziów SN – Marka Pietrusińskiego, Włodzimierza Wróbla, Andrzeja Stępki.

 

 

Zmiany w zakresie wymiaru sprawiedliwości związane z kwestiami niezależności sędziów, ukształtowaniem KRS oraz uprawnieniami Ministra Sprawiedliwości były przedmiotem wielu orzeczeń sądów międzynarodowych i krajów. Wśród najważniejszych autorzy raportu opisali m.in. wyrok TSUE z 19 listopada 2019, uchwałę trzech Izb SN z 20 stycznia 2020 roku i serię orzeczeń ETPCz (między innymi Reczkowicz przeciwko Polsce). Jak podkreślono, żaden z tych wyroków nie został jeszcze w pełni wykonany przez większość rządzącą.

 



Autor


Absolwentka prawa i filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Publikowała m.in. w Dwutygodniku, Res Publice Nowej i Magazynie Kulturalnym.


Więcej

Opublikowany

20 lipca 2022






Inne artykuły tego autora

27.01.2023

Rzecznik SN mówi Ziobrą: Ustawa jest niekonstytucyjna, bo… wpływała na nią Komisja Europejska

17.01.2023

Przełomowy wyrok Trybunału w Strasburgu: Państwa mają obowiązek uznania związków jednopłciowych

16.01.2023

Prof. Łętowska: kunktatorstwo polskich parlamentarzystów dostarcza amunicji dla łatwego pragmatyzmu KE

13.01.2023

Ustawa o SN przeszła przez Sejm. Opozycja podzielona – część głosowała przeciw, część się wstrzymała

13.01.2023

Ustawa o SN przeszła przez Sejm. Opozycja podzielona – część głosowała przeciw, część się wstrzymała

11.01.2023

Opozycja zgłosi cztery wspólne poprawki do ustawy o Sądzie Najwyższym. Czy PiS poświęci Ziobrę?

23.12.2022

Będzie trzecia porażka? Polski rząd po raz kolejny zgłasza kandydatury na sędziego ETPCz

15.12.2022

Rzecznik generalny TSUE: Zawieszenie sędziego Tuleyi oraz ustawa kagańcowa niezgodne z prawem UE

14.12.2022

Mały sukces Ziobry. Ustawa „W obronie chrześcijan” przeszła pierwsze czytanie. Co dalej?

12.12.2022

Zapłaciliśmy już 1,4 mld zł za szarżę PiS na sądy. KE potrąca kolejną transzę za nieopłacone kary

09.12.2022

Zapłaciliśmy już 1,4 mld zł za szarżę PiS na sądy. KE potrąca kolejną transzę za nieopłacone kary

07.12.2022

„Nie słyszałem, żeby polityk Zjednoczonej Prawicy mówił, że środki UE są nam niepotrzebne”. Serio?

07.12.2022

RPO zwalnia zastępczynię, Hannę Machińską. „Jesteśmy w szoku”. Organizacje protestują

23.11.2022

„W obronie chrześcijan”, czyli przeciwko wolności słowa. Po co Ziobrze taka ustawa?

19.11.2022

„W obronie chrześcijan”, czyli przeciwko wolności słowa. Po co Ziobrze taka ustawa?

17.11.2022

TK Przyłębskiej publikuje uzasadnienie do „prawnego polexitu”. Ma zaszkodzić w negocjacjach z KE?

07.11.2022

PiS zaczyna zapowiadać możliwe ustępstwa w celu odblokowania KPO. Co powinni zrobić?

04.11.2022

Konstytucja nie zabrania małżeństw jednopłciowych – orzekł Naczelny Sąd Administracyjny

26.10.2022

Bezkarność plus. PiS chce zablokować wyroki dla samorządowców, którzy pomagali w wyborach kopertowych

21.10.2022

Ziobro przegrywa w Strasburgu w sprawie śmierci swojego ojca



Wesprzyj nas!

Archiwum Osiatyńskiego powstaje dzięki obywatelom i obywatelkom gotowym bronić państwa prawa.


10 
20 
50 
100 
200